Việc mở rộng quản lý, điều trị bệnh không lây nhiễm tại các trạm y tế xã, phường đang cho thấy nhiều kết quả tích cực. Người dân được tiếp cận y tế thuận lợi, tiết kiệm chi phí và thời gian, đồng thời duy trì quá trình điều trị lâu dài ngay tại địa phương. Đây là bước tiến quan trọng trong chiến lược củng cố y tế cơ sở, giảm tải cho tuyến trên.
Chỉ cách nhà khoảng 1 km, bà Nguyễn Thị Thưởng (73 tuổi, phường Tân An) đều đặn đến Trạm Y tế Trí Yên khám và nhận thuốc mỗi tháng. Bà từng cân nhắc việc đến trung tâm y tế cách 16 km hoặc bệnh viện tư cách 8 km, nhưng cuối cùng chọn điều trị tại trạm y tế gần nhà vì tính tiện lợi. “Điều trị tại nơi khác mỗi tháng tôi phải thuê xe hoặc nhờ người đưa đi, rất bất tiện. Ở đây bác sĩ tư vấn kỹ về chế độ ăn uống, sinh hoạt, có gì thắc mắc tôi chỉ cần gọi điện là được giải thích ngay”, bà Thưởng chia sẻ.
Không chỉ thuận lợi về đi lại, bệnh nhân còn được chăm sóc tận tình. Bác sĩ Nguyễn Thị Xoan – Trạm trưởng Trạm Y tế Trí Yên – cho biết: “Với số lượng bệnh nhân vừa phải, chúng tôi nắm chắc tiền sử của từng người. Khi cần thiết, bác sĩ còn trực tiếp đến tận nhà để thăm khám, hỗ trợ”.
Trạm Y tế Trí Yên trước đây quản lý sức khỏe người dân xã Trí Yên, nay thuộc phường Tân An. Dù nằm xa Trung tâm Y tế Bắc Ninh số 1, nhưng nhiều năm qua trạm luôn đi đầu trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Từ năm 2012, đơn vị bắt đầu quản lý, điều trị tăng huyết áp; đến năm 2017 triển khai thêm điều trị đái tháo đường. Ban đầu chỉ có 20–30 bệnh nhân, đến nay số người điều trị tăng huyết áp tại trạm đã lên tới gần 90, số bệnh nhân đái tháo đường là 9.Hiện trạm quản lý sức khỏe cho khoảng 2.400 người dân trên 40 tuổi. Qua sàng lọc, đã phát hiện hơn 227 người mắc tăng huyết áp, 52 người mắc đái tháo đường – hầu hết đang được điều trị tại trạm. “Số lượng không nhiều nên từng bệnh nhân đều được theo dõi sát, tư vấn đầy đủ. Đây là lý do người dân ngày càng tin tưởng và gắn bó với trạm y tế”, bác sĩ Xoan nhấn mạnh.
Chị Nguyễn Thị Mơ, tổ dân phố Sơn Thượng, cũng xin chuyển chồng và mẹ chồng về điều trị tại trạm. Chồng chị bị di chứng đột quỵ, mẹ chồng 92 tuổi, cả hai đều mắc tăng huyết áp. “Nhà tôi neo người, kinh tế khó khăn. Nhờ có trạm y tế, tôi không còn phải tốn tiền thuê xe đưa người thân đi xa”, chị Mơ chia sẻ.
Không chỉ Trí Yên, xã Chi Lăng cũng là điểm sáng trong công tác điều trị bệnh không lây nhiễm. Theo bác sĩ Nguyễn Khắc Thăng – Trạm trưởng Trạm Y tế Chi Lăng, hiện trạm đang quản lý 951 người mắc tăng huyết áp, trong đó 562 bệnh nhân điều trị tại chỗ; đồng thời quản lý 363 bệnh nhân đái tháo đường, với 90 trường hợp được điều trị ngay tại trạm.
Thôn xa nhất cách trạm 6 km, trong khi từ xã lên Trung tâm Y tế Quế Võ khoảng 15 km. Nhờ điều trị tại chỗ, người dân tiết kiệm được thời gian, công sức và chi phí. Ông Nguyễn Văn Quy, thôn Quế Ổ, mắc cả tăng huyết áp và đái tháo đường, chia sẻ: “Trước đây đi khám ở Trung tâm Y tế Quế Võ, mỗi lần mất nửa ngày và phải nghỉ làm. Từ khi điều trị ở trạm y tế, tôi vừa tiện lợi vừa tiết kiệm”.
Các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. Đặc điểm tiến triển âm thầm khiến nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã nặng, gây khó khăn trong điều trị và phục hồi.
Để ứng phó, ngành Y tế Bắc Ninh coi tuyến y tế cơ sở là “hàng rào đầu tiên”. Sở Y tế cho biết: 298/313 trạm y tế đã triển khai quản lý, điều trị tăng huyết áp cho hơn 57.589 bệnh nhân (36,66% số người bệnh toàn tỉnh). 136 trạm quản lý 3.460 bệnh nhân đái tháo đường (5,13%). 11 trạm đang điều trị hen phế quản, COPD cho 148 bệnh nhân (1,57%). Những con số này phản ánh nỗ lực nhiều năm trong việc đưa điều trị bệnh mạn tính về tuyến cơ sở, vừa giảm tải bệnh viện tuyến trên, vừa giúp bệnh nhân tiếp cận y tế bền vững, chi phí hợp lý.
Tuy nhiên, công tác này vẫn còn những thách thức lớn. Toàn tỉnh hiện vẫn có 8 trạm y tế chưa có bác sĩ trực tiếp điều trị bệnh không lây nhiễm. Nhiều cán bộ y tế xã phải kiêm nhiệm, thiếu kỹ năng giám sát và báo cáo. Một bộ phận người bệnh vẫn tự ý mua thuốc điều trị, khiến việc quản lý thông tin không đồng bộ. Nhóm người 40–59 tuổi – lực lượng lao động chính – cũng khó tiếp cận sàng lọc do bận công việc. Ngoài ra, trang thiết bị tại nhiều trạm y tế còn hạn chế, chưa đồng bộ. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng sàng lọc, theo dõi và quản lý lâu dài cho bệnh nhân.
Để tháo gỡ khó khăn, ngành Y tế Bắc Ninh đang triển khai nhiều giải pháp:
- Tăng cường đào tạo và tập huấn cho cán bộ y tế cơ sở về quản lý bệnh không lây nhiễm.
- Đẩy mạnh truyền thông cộng đồng, hướng tới nhóm người trẻ tuổi, công nhân trong khu công nghiệp – những đối tượng có nguy cơ cao.
- Tổ chức sàng lọc lồng ghép với các chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, công nhân.
- Ứng dụng công nghệ số, kết nối dữ liệu giữa tuyến cơ sở với bệnh viện tuyến trên, cũng như giữa y tế công lập và tư nhân.
- Khuyến khích người dân điều trị tại chỗ, đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ đối tượng khó khăn.
Với các bước đi này, Bắc Ninh kỳ vọng nâng cao chất lượng y tế cơ sở, kiểm soát tốt bệnh không lây nhiễm, giảm thiểu gánh nặng cho hệ thống y tế và cho chính người bệnh. Việc đưa điều trị bệnh không lây nhiễm về tuyến y tế cơ sở đã chứng minh hiệu quả rõ rệt: giúp người dân thuận tiện, giảm chi phí, duy trì điều trị lâu dài và xây dựng niềm tin với y tế địa phương. Dù còn những khó khăn về nhân lực, trang thiết bị và công tác quản lý, nhưng với định hướng đúng đắn, Bắc Ninh đang từng bước củng cố hệ thống y tế cơ sở, tạo nền tảng vững chắc trong phòng, chống bệnh mạn tính trong cộng đồng.
