Vừa qua, tỉnh Bắc Ninh ghi nhận một trường hợp tử vong do bệnh Dại tại xã Nhã Nam. Đáng chú ý, bệnh nhân bị chó cắn nhiều lần, gần nhất là cách đây 3 tháng, nhưng đều không đi tiêm phòng.
Cụ thể, bệnh nhân tử vong là ông Đ.H.B 62 tuổi, trú tại tổ dân phố Lao động, xã Nhã Nam, làm nghề lao động tự do, buôn bán lông gà, lông vịt. Ông B. từng bị chó cắn nhiều lần, lần gần nhất cách đây khoảng 3 tháng khi ông đi thu mua lông vịt tại nhà bà N.T.B, thôn Tiến Sơn – xã Hợp Đức (nay là xã Hợp Đức) và bị chó cắn vào mặt ngoài cẳng chân bên phải. Sau khi bị chó cắn, ông không được xử lý vết thương, cũng không tiêm phòng vắc xin phòng dại.
Khoảng 7h00’ ngày 13/7/2025, ông B. có biểu hiện mệt mỏi, buồn nôn, nôn nhiều, đau ở mạng sườn. Gia đình có đưa ông B. đi thăm khám một số nơi, nhưng bệnh nhân không hợp tác, gia đình xin về nhà. Ngày 15/7, bệnh nhân có biểu hiện hoảng loạn, kích thích, sợ nước, sợ gió, nói lảm nhảm và hành động bất thường. Tại Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 1, theo tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và qua khai thác tiền sử, các bác sĩ hội chẩn và chẩn đoán: theo dõi dại lên cơn/tai biến mạch não - rối loạn chuyển hóa lipid - lạm dụng rượu. Bệnh nhân được chuyển tuyến điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Tại đây, ông B. được lấy mẫu xét nghiệm (bệnh phẩm nước bọt và dịch não tủy) gửi Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương để làm xét nghiệm chẩn đoán xác định. Mẫu bệnh phẩm cho kết quả dương tính với vi rút dại. Sau khi nghe bệnh viện giải thích tình trạng của bệnh nhân, gia đình xin đưa về nhà. Bệnh nhân tử vong vào tối ngày 16/7/2025 tại nhà riêng.
Điều tra dịch tễ cho thấy con chó gây ra vết cắn thuộc hộ gia đình ở xã Phúc Hòa, chưa được tiêm phòng và đã bị bán đi sau hơn một tháng theo dõi. Vợ bệnh nhân cũng bị cắn nhưng đã kịp thời tiêm phòng. Hiện chưa ghi nhận thêm trường hợp nào phát bệnh, tuy nhiên nguy cơ vẫn hiện hữu tại cộng đồng.
Dại là bệnh do vi rút lây truyền từ động vật (chủ yếu là chó, mèo) sang người qua vết cắn sâu hoặc vết xước từ động vật mắc bệnh; bệnh cũng có thể lây lan từ nước bọt của động vật nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc (mắt, miệng) hoặc vết thương ngoài da mới. Khi xâm nhập vào cơ thể người, vi rút dại nhân lên ở vị trí vết thương rồi đi vào trong thần kinh cơ, theo dây thần kinh ngoại biên để tiến đến tủy sống và não bộ. Trong suốt quá trình này, vi rút dại hầu như không gây triệu chứng, không kích thích. Vi rút dại có khả năng tránh né hệ miễn dịch và vô hiệu hóa hàng rào máu não khi xâm nhập vào não, khiến thuốc kháng vi rút không thể tiếp cận và tiêu diệt chúng. Điều này khiến các phương pháp điều trị không còn hiệu quả, khiến tỉ lệ tử vong lên đến 100% khi bệnh Dại đã phát bệnh. Khoảng 80% người mắc dại với các hành vi co thắt hầu họng, tăng động, ảo giác, sợ gió, sợ nước. Người bệnh tử vong sau vài ngày do ngừng tim và suy hô hấp. Hoặc cũng có trường hợp diễn tiến chậm hơn, bệnh nhân bị liệt dần các cơ bắt đầu từ vị trí vết thương, lan ra toàn thân và cuối cùng dẫn tới tử vong.
Tiêm vắc xin hoặc huyết thanh dại là biện pháp hữu hiệu nhất để chủ động phòng bệnh dại.
Theo thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Khắc Từ - Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh số 2, thông thường, thời gian ủ bệnh dại ở người là 2 – 8 tuần, ngắn có thể là khoảng 10 ngày hoặc dài là trên 1 năm. Thời gian ủ bệnh phụ thuộc vào số lượng vi rút xâm nhập vào cơ thể, sự nặng – nhẹ của vết thương và khoảng cách xa – gần từ vết thương đến não bộ. Vết thương càng nặng, càng gần hệ thần kinh trung ương thì thời gian ủ bệnh càng ngắn. Lịch sử đã ghi nhận có trường hợp ủ bệnh dại đến 19 năm mới phát bệnh và gây tử vong. Dẫn chứng mới nhất là trường hợp bệnh nhân 76 tuổi ở Lào Cai tử vong hồi tháng 6/2025 vừa qua sau 1 năm bị chó cắn; hay trường hợp của bệnh nhân B. này cũng như vậy.
Ngay sau ca tử vong tại xã Nhã Nam, Sở Y tế Bắc Ninh đã ban hành công văn khẩn yêu cầu tất cả các đơn vị y tế trong tỉnh nghiêm túc thực hiện các biện pháp phòng chống bệnh Dại. Hai đơn vị Trung tâm Kiểm soát bệnh tật số 1 và số 2 được giao nhiệm vụ giám sát chặt chẽ tình hình dịch tễ, lập danh sách người bị chó, mèo cắn chưa tiêm phòng để can thiệp kịp thời. Các trung tâm y tế, trạm y tế tăng cường tuyên truyền tại cộng đồng, hướng dẫn người dân xử trí đúng cách khi bị cắn và không sử dụng thuốc Nam thay thế. Đồng thời, phối hợp rà soát các trường hợp bị động vật cắn trong 3 tháng gần nhất để tư vấn tiêm phòng, đặc biệt tại xã Nhã Nam và Phúc Hòa - hai địa bàn có nguy cơ cao. Sở Y tế cũng chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh tăng cường phát hiện sớm tại khoa cấp cứu, nội thần kinh, xử trí đúng và tư vấn tiêm phòng kịp thời. Các điểm tiêm chủng bảo đảm đủ vắc-xin và huyết thanh kháng Dại, chủ động báo cáo ca phơi nhiễm…
Bệnh dại hiện vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Đặc biệt, bệnh có tỷ lệ tử vong xấp xỉ 100% nếu không được tiêm vắc-xin kịp thời. Vì vậy, khi bị động vật cắn, cách duy nhất để phòng bệnh dại là tiêm vắc xin hoặc huyết thanh phòng dại. Vắc xin dại được làm từ vi rút bất hoạt, những con vi rút này đã chết và không có khả năng gây bệnh. Vì vậy, nguy cơ xảy ra những biến chứng là vô cùng nhỏ và rất hiếm gặp. Tại các cơ sở tiêm chủng, căn cứ vào tình trạng vết thương của bệnh nhân, các bác sĩ sẽ tư vấn và giải thích cụ thể việc tiêm loại vắc xin hay huyết thanh nào, liệu trình tiêm bao nhiêu mũi và những lưu ý trong quá trình điều trị ra sao – Bác sĩ Nguyễn Khắc Từ giải thích thêm.
