Truyền thông GDSK

Bệnh Chikungunya là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

11/08/2025 08:07

Chikungunya là một loại virus lây truyền qua vết muỗi đốt, và hầu hết những người bị nhiễm sẽ bắt đầu phát triển các triệu chứng trong vòng từ ba đến bảy ngày sau khi bị muỗi đốt. Triệu chứng phổ biến nhất là sốt cao đột ngột và đau khớp nghiêm trọng. Mặc dù phần lớn người bệnh sẽ hồi phục sau một tuần, nhưng việc chẩn đoán sớm và điều trị triệu chứng kịp thời là rất quan trọng.

Tìm hiểu chung chikungunya

Bệnh Chikungunya là gì?

Chikungunya là một bệnh do virus lây truyền qua vết muỗi đốt, chủ yếu là từ muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus. Bệnh gây ra các triệu chứng phổ biến như sốt cao, đau khớp nghiêm trọng, thường kèm theo mệt mỏi, đau cơ, phát ban và đau đầu. Tên "chikungunya" xuất phát từ một ngôn ngữ bản địa ở Đông Phi, nghĩa là "người bị cong vẹo", ám chỉ tư thế cúi người do đau khớp dữ dội.

Hiện không có thuốc điều trị đặc hiệu cho Chikungunya, nên việc điều trị chủ yếu là làm giảm triệu chứng, chẳng hạn như dùng thuốc giảm đau và chống viêm. Phần lớn các trường hợp sẽ phục hồi sau khoảng một tuần, nhưng đau khớp có thể kéo dài vài tháng hoặc thậm chí lâu hơn ở một số người.

Để phòng ngừa, du khách đến các vùng có dịch cần sử dụng các biện pháp chống muỗi, như dùng thuốc chống côn trùng, mặc quần áo dài, và ngủ dưới màn chống muỗi. Hạn chế bị muỗi đốt trong giai đoạn nhiễm bệnh cũng rất quan trọng, để ngăn muỗi truyền virus sang người khác.

Triệu chứng chikungunya

Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh Chikungunya

Các triệu chứng của bệnh Chikungunya thường xuất hiện từ 3 đến 7 ngày sau khi bị muỗi nhiễm bệnh đốt, mặc dù thời gian ủ bệnh có thể dao động từ 2 đến 12 ngày. Sốt cao và đau khớp là hai triệu chứng phổ biến nhất, và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng có thể khác nhau tùy vào từng người. Nhiều người bị đau khớp dữ dội, khiến họ gặp khó khăn trong việc di chuyển. Cơn sốt thường khởi phát đột ngột và có thể kéo dài từ vài ngày đến một tuần.

Ngoài sốt và đau khớp, bệnh nhân có thể gặp các triệu chứng khác như:

  • Đau đầu;
  • Đau cơ;
  • Sưng khớp;
  • Phát ban;
  • Mệt mỏi;
  • Buồn nôn;

Hầu hết mọi người sẽ hồi phục hoàn toàn trong vòng một tuần, nhưng một số trường hợp có thể tiếp tục bị đau khớp mãn tính kéo dài trong vài tháng hoặc thậm chí lâu hơn. Điều này làm cho việc chăm sóc hỗ trợ và điều trị sớm trở nên quan trọng, giúp giảm bớt sự khó chịu và nguy cơ biến chứng lâu dài.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh Chikungunya

Mặc dù hầu hết các trường hợp nhiễm Chikungunya sẽ hồi phục trong vòng một tuần, nhưng bệnh vẫn có thể gây ra một số biến chứng, đặc biệt ở những người có sức khỏe yếu, người già, trẻ nhỏ, hoặc người có bệnh nền. Dưới đây là một số biến chứng có thể xảy ra:

  • Đau khớp mãn tính: Đây là biến chứng phổ biến nhất. Một số người, đặc biệt là người lớn tuổi, có thể gặp tình trạng đau khớp kéo dài trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm sau khi đã hết nhiễm virus.
  • Viêm khớp: Sưng và đau kéo dài ở các khớp, tương tự như các triệu chứng của viêm khớp dạng thấp.
  • Biến chứng về mắt: Có thể gây viêm màng bồ đào, viêm kết mạc, và các vấn đề khác liên quan đến mắt, dẫn đến giảm thị lực.
  • Biến chứng thần kinh: Mặc dù hiếm, một số bệnh nhân có thể phát triển các vấn đề về thần kinh như viêm não, viêm màng não, hoặc viêm tủy sống.
  • Biến chứng tim mạch: Một số người có thể gặp phải các vấn đề về tim mạch như viêm cơ tim, suy tim hoặc nhồi máu cơ tim.
  • Biến chứng ở phụ nữ mang thai: Nếu phụ nữ mang thai bị nhiễm Chikungunya trong thời gian gần đến lúc sinh, virus có thể truyền sang em bé, dẫn đến nguy cơ biến chứng nghiêm trọng ở trẻ sơ sinh như viêm não.

Những người có các bệnh lý nền như tiểu đường, bệnh tim, và bệnh thận mạn tính có nguy cơ cao hơn mắc các biến chứng nặng. Do đó, cần chú ý chăm sóc y tế kịp thời và theo dõi sát các triệu chứng để tránh biến chứng nguy hiểm.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào của bệnh Chikungunya, hay lo lắng về tình trạng sức khỏe của bản thân hoặc gia đình. Hãy liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa nhiễm để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Nguyên nhân chikungunya

Nguyên nhân gây bệnh Chikungunya

Virus Chikungunya lây lan qua vết muỗi đốt từ các loài muỗi Aedes, không phải thông qua dịch cơ thể hoặc tiếp xúc trực tiếp giữa người với người. Điều này có nghĩa là những người bị nhiễm virus không lây lan bệnh cho người chăm sóc, thành viên gia đình, hay những người tiếp xúc gần, trừ khi họ bị muỗi nhiễm virus cắn. Tuy virus Chikungunya không lây qua đường tiếp xúc thông thường, nhưng lây truyền qua máu có thể xảy ra trong một số điều kiện đặc biệt, như truyền máu hoặc tiếp xúc trực tiếp với máu bị nhiễm bệnh.

Nguy cơ chikungunya

Những ai có nguy cơ mắc phải bệnh Chikungunya?

Những người sống ở hoặc du lịch đến các khu vực có sự lưu hành của virus Chikungunya như Châu Phi, Châu Á, Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương, Châu Mỹ và khu vực Caribe có nguy cơ cao hơn do muỗi Aedes - là vật trung gian truyền bệnh - phổ biến tại các khu vực này.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải bệnh Chikungunya

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ phát triển chứng bệnh Chikungunya, bao gồm:

  • Người không sử dụng biện pháp phòng ngừa muỗi đốt;
  • Người lớn tuổi;
  • Hệ miễn dịch yếu;
  • Trẻ em và phụ nữ mang thai;
  • Sống ở vùng đông dân cư.

Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa muỗi đốt và cẩn thận khi đến các khu vực có dịch bệnh là cách tốt nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Phương pháp chẩn đoán & điều trị chikungunya

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm bệnh Chikungunya

Bệnh Chikungunya được chẩn đoán thông qua sự kết hợp giữa việc xem xét các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân và các xét nghiệm để xác định sự hiện diện của vi-rút. Các bước chẩn đoán bao gồm:

  • Xem xét triệu chứng lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng như sốt đột ngột, đau khớp dữ dội, đau đầu, mệt mỏi, phát ban, và đau cơ. Những triệu chứng này thường xuất hiện từ 3 đến 7 ngày sau khi bị muỗi đốt.
  • Tiền sử đi lại: Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử du lịch của bệnh nhân, đặc biệt nếu họ đã đến hoặc sinh sống ở các khu vực có dịch Chikungunya.
  • Xét nghiệm RT-PCR: Giúp phát hiện RNA của virus trong máu trong giai đoạn nhiễm cấp tính (trong tuần đầu tiên kể từ khi có triệu chứng). Đây là cách hiệu quả nhất để chẩn đoán Chikungunya trong giai đoạn sớm.
  • Xét nghiệm kháng thể IgM và IgG: Các xét nghiệm huyết thanh có thể phát hiện kháng thể IgM và IgG chống lại virus.

Điều trị bệnh Chikungunya

Nội khoa

Hiện không có thuốc đặc trị cho bệnh Chikungunya, và việc điều trị chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát các triệu chứng. Các biện pháp điều trị thông thường bao gồm:

  • Uống nhiều nước: Bệnh nhân cần duy trì lượng nước đủ để tránh mất nước, đặc biệt là khi bị sốt cao.
  • Nghỉ ngơi nhiều: Việc nghỉ ngơi đầy đủ giúp cơ thể phục hồi và giảm mệt mỏi do virus gây ra.
  • Sử dụng Acetaminophen (Paracetamol): Đây là loại thuốc an toàn để giảm đau và hạ sốt trong quá trình mắc bệnh. Nó giúp kiểm soát cơn sốt và giảm các triệu chứng đau khớp.
  • Không dùng NSAID và Aspirin: Các loại thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như Ibuprofen hoặc Aspirin không được khuyến cáo sử dụng cho đến khi có chẩn đoán chính xác, bởi vì chúng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nếu bệnh nhân không mắc bệnh Chikungunya mà mắc sốt xuất huyết (Dengue). Sốt xuất huyết và bệnh Chikungunya có triệu chứng tương tự nhau trong giai đoạn đầu nên rất dễ chẩn đoán nhầm.

Ngoại khoa

Bệnh Chikungunya chủ yếu là một bệnh do virus với các triệu chứng lâm sàng có thể được điều trị bằng các biện pháp nội khoa. Rất hiếm có trường hợp có chỉ định ngoại khoa. Tuy nhiên, điều quan trọng là luôn tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa để xác định liệu pháp điều trị phù hợp nhất cho từng trường hợp cụ thể. 

Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa chikungunya

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của bệnh Chikungunya

Chế độ sinh hoạt:

Để hạn chế diễn tiến của bệnh Chikungunya, bạn có thể tham khảo các việc làm sau:

  • Luôn tuân thủ chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ;
  • Theo dõi sức khỏe, nhận biết sớm các triệu chứng của bệnh;
  • Tránh muỗi đốt;
  • Tạo môi trường sống sạch sẽ;
  • Nghỉ ngơi hợp lý.

Chế độ dinh dưỡng:

Để hạn chế diễn tiến của bệnh Chikungunya , bạn có thể tham khảo các chế độ dinh dưỡng sau:

  • Uống đủ nước: Duy trì lượng nước đủ để giữ cơ thể không bị mất nước, đặc biệt khi có triệu chứng sốt.
  • Ăn thực phẩm giàu dinh dưỡng: Bổ sung trái cây, rau xanh, và thực phẩm chứa nhiều vitamin và khoáng chất để tăng cường hệ miễn dịch.

Phòng ngừa bệnh Chikungunya

Để ngăn ngừa bệnh Chikungunya, hãy thực hiện các việc sau:

  • Sử dụng thuốc chống muỗi đốt.
  • Mặc quần áo dài.
  • Dọn dẹp vệ sinh xung quanh nhà để không có nước đọng, nơi muỗi có thể sinh sản. Làm sạch bồn hoa, chậu cây, và các vật dụng khác có thể giữ nước.
  • Tham gia các hoạt động cộng đồng để giáo dục người khác về bệnh Chikungunya và cách phòng ngừa.
 
Source: Bộ Y tế