Tiêm chủng mở rộng từ lâu đã được khẳng định là một trong những giải pháp y tế công cộng hiệu quả, nhân văn và mang tính bền vững nhất nhằm bảo vệ thế hệ trẻ trước hàng loạt bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Nhận thức rõ tầm quan trọng chiến lược đó, trong những năm qua, ngành Y tế đã luôn chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm giữ vững trận địa phòng chống dịch bệnh.
Chương trình “Đại sứ Vắc xin” là sự hợp tác giữa Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) với Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, được ban tổ chức lớp đầu tiên từ ngày 4 - 5/6/2026 tại tỉnh Điện Biên. Mục tiêu cốt lõi của chương trình là đào tạo và chuyển giao năng lực giảng dạy cho đội ngũ cán bộ y tế tuyến tỉnh để họ trở thành những giảng viên nguồn hạt nhân. Từ lực lượng nòng cốt này, ngành Y tế tiếp tục nhân rộng, tập huấn sâu rộng cho các “Đại sứ Vắc xin” trực tiếp tại từng địa phương. Họ chính là những người có uy tín cao, có tiếng nói trách nhiệm và sức ảnh hưởng lớn đối với người dân như nhân viên y tế cơ sở, thầy cô giáo mầm non, tiểu học, trưởng thôn, khu phố trưởng, hay lãnh đạo các hội đoàn thể như Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên. Thông qua khóa học, các Đại sứ được trang bị một hệ thống kiến thức chuyên môn chuẩn hóa, cập nhật mới nhất về tính an toàn, quy trình kiểm định của Bộ Y tế đối với từng lô vắc xin, cũng như lịch tiêm chủng mở rộng và các biện pháp theo dõi, xử trí phản ứng sau tiêm. Không dừng lại ở việc cung cấp lý thuyết thuần túy, chương trình tập huấn đặc biệt chú trọng đổi mới kỹ năng truyền thông nguy cơ, giúp các học viên chuyển dịch từ tư duy áp đặt thông tin sang kỹ năng đối thoại trực tiếp, biết lắng nghe chân thành và giải tỏa tâm lý do dự của người dân bằng chính những câu chuyện thực tế giàu sức thuyết phục.
BTC Chụp ảnh lưu niệm cùng với học viên lớp tập huấn Giảng viên tuyến tỉnh chương trình Đại xứ Vắc Xin
Hiệu quả thiết thực từ mô hình này đã nhanh chóng được khẳng định thông qua những chuyển biến tích cực trong thực tế lâm sàng và cộng đồng. Sau các khóa tập huấn bài bản, năng lực thực hành của đội ngũ cán bộ y tế và các Đại sứ tại cơ sở đã nâng lên một tầm cao mới. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa giảng viên và trợ giảng trong các bài tập đóng vai, xử lý tình huống giả định đã giúp học viên thành thạo các kỹ năng truyền thông ngắn gọn, rõ ràng và dễ hiểu. Minh chứng rõ nét nhất là tại các địa bàn triển khai, tâm lý “do dự vắc xin” của người chăm sóc trẻ đã từng bước được hóa giải thành công. Nhờ những thông điệp khoa học được truyền tải một cách bình đẳng, gần gũi, các bậc phụ huynh không còn hoang mang trước các phản ứng thông thường như sốt nhẹ, đau đỏ tại vết tiêm, đồng thời chủ động trang bị kiến thức để nhận diện các dấu hiệu bất thường nhằm đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời. Việc sử dụng chính tiếng nói của những người sống tại địa phương đã tạo nên một sợi dây gắn kết niềm tin sâu sắc, biến những thông tin y tế vốn khô khan thành những lời khuyên tin cậy, thúc đẩy các gia đình tự nguyện và chủ động đưa con em đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.
Trong bối cảnh hiện nay, khi mạng xã hội phát triển bùng nổ kéo theo sự nhiễu loạn của nhiều luồng thông tin không chính thống, công tác truyền thông về an toàn tiêm chủng đòi hỏi phải có những định hướng hoạt động sắc bén, quyết liệt và mang tính chiến lược hơn. Mỗi Đại sứ Vắc xin khi tiếp cận cộng đồng cần tuyệt đối tuân thủ quy trình hướng dẫn mang tính nhân văn: bắt đầu từ việc giới thiệu bản thân chân thành, chia sẻ câu chuyện tiêm chủng thực tế của chính gia đình mình để tạo sự đồng cảm, sau đó mới lồng ghép khéo léo bốn thông điệp cốt lõi bao gồm tính an toàn của vắc xin, tính chất miễn phí của chương trình tiêm chủng mở rộng, lịch tiêm cụ thể và hướng dẫn chăm sóc trẻ toàn diện. Các buổi truyền thông cần được tổ chức linh hoạt về mặt quy mô, tận dụng tối đa các không gian sinh hoạt cộng đồng thân thuộc như nhà văn hóa thôn, trạm y tế hay các trường mầm non với số lượng người tham gia đa dạng từ các nhóm thảo luận nhỏ cho đến các hội nghị lớn nhằm đảm bảo mọi đối tượng đều có cơ hội tiếp cận thông tin.
Học viên trao đổi tại lớp tập huấn
Song song với đó, việc tăng cường tư vấn chuyên sâu và hướng dẫn cụ thể cho người chăm sóc trẻ đóng vai trò quyết định đến việc duy trì tỷ lệ tiêm chủng ổn định. Mạng lưới Đại sứ cần chủ động thiết lập mối quan hệ chặt chẽ, thường xuyên giữ liên lạc với các bà mẹ, ông bố và người nuôi dưỡng trẻ tại địa bàn quản lý. Nội dung tư vấn phải nhấn mạnh rõ ràng bản chất và lý do vì sao trẻ cần được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, đúng liều lượng để cơ thể sinh kháng thể bền vững, bảo vệ sớm nhất trước các căn bệnh nguy hiểm như viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, sởi, hay viêm não Nhật Bản. Đối với những trường hợp trẻ bị lỡ lịch tiêm do các nguyên nhân khách quan như ốm đau hoặc gia đình có việc bận, các Đại sứ có trách nhiệm đôn đốc, hướng dẫn phụ huynh đưa trẻ đi tiêm chủng bù liều, tiêm vét trong thời gian sớm nhất ngay sau đó để không làm gián đoạn tiến trình miễn dịch của trẻ.
Một nhiệm vụ then chốt khác trong bối cảnh hiện nay là chủ động đập tan các tin đồn thất thiệt và định hướng nguồn thông tin tin cậy cho nhân dân. Các cơ sở y tế cùng lực lượng Đại sứ vắc xin phải tích cực hướng dẫn người dân thói quen tra cứu, tiếp cận thông tin từ các nguồn chính thống của Chính phủ, Bộ Y tế, Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia, cũng như các kênh thông tin chính thức của Sở Y tế và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật các tỉnh, thành phố. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ địa bàn, kịp thời phát hiện, xử lý và bác bỏ các thông tin sai lệch, tiêu cực về vắc xin xuất hiện trên không gian mạng hoặc trong dư luận xã hội tại địa phương, tránh để tâm lý hoang mang làm ảnh hưởng đến phong trào tiêm chủng chung của toàn tỉnh.
CDC Bắc Ninh nhận chứng chỉ tập huấn
Cuối cùng, công tác quản lý cần duy trì hoạt động giám sát, hỗ trợ chuyên môn liên tục và chú trọng lắng nghe phản hồi hai chiều từ phía người dân. Cán bộ y tế tuyến trên phải thường xuyên trực tiếp xuống cơ sở để kiểm tra, hỗ trợ kỹ thuật và động viên khích lệ tinh thần cho các Đại sứ trong các buổi truyền thông thực tế. Quá trình tiếp xúc với nhân dân cần được thực hiện trên tinh thần cầu thị, lắng nghe tâm tư nguyện vọng, tuyệt đối không chỉ trích hay áp đặt, luôn đưa ra những giải đáp thấu tình đạt lý mang tính xây dựng. Việc tiếp thu những ý kiến phản hồi chính đáng của người dân sẽ là cơ sở quan trọng để ngành Y tế không ngừng hoàn thiện, nâng cao chất lượng dịch vụ tiêm chủng, đảm bảo quy trình tiêm chủng diễn ra an toàn nhất.
Vắc xin chính là lá chắn an toàn và hiệu quả nhất để bảo vệ quyền được khỏe mạnh và phát triển của trẻ em. Sự nhiệt tình, lòng nhiệt huyết và tinh thần trách nhiệm của mỗi “Đại sứ Vắc xin”, kết hợp cùng sự đồng lòng, ủng hộ của toàn thể cộng đồng sẽ là chìa khóa vàng giúp ngành Y tế giữ vững những thành quả đã đạt được, tiếp tục bảo vệ toàn diện sức khỏe cho các thế hệ mai sau, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
