Trong hệ thống y tế Việt Nam, y tế cơ sở từ lâu được xác định là tuyến đầu trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Tuy nhiên, để tuyến này thực sự phát huy vai trò “người gác cổng” – quản lý sức khỏe, dự phòng bệnh tật và giảm tải cho tuyến trên – vẫn là bài toán không dễ ở nhiều địa phương.
Tại xã Liên Bão (tỉnh Bắc Ninh), cách tiếp cận bài bản, đồng bộ từ chính quyền đến ngành y tế đang cho thấy một hướng đi hiệu quả: đưa chăm sóc sức khỏe về đúng “gốc” – từ cộng đồng, từ từng người dân.
Từ chủ trương đến thực tiễn: Làm rõ vai trò y tế cơ sở
Theo Quyết định số 2348/QĐ-TTg năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ, y tế cơ sở phải thực hiện tốt chức năng quản lý sức khỏe toàn dân, chăm sóc ban đầu, dự phòng bệnh tật. Cùng với đó, Thông tư số 33/2015/TT-BYT nhấn mạnh yêu cầu quản lý sức khỏe người dân theo hộ gia đình – một bước chuyển từ “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe liên tục”.
Trong bối cảnh hiện nay, khi bệnh không lây nhiễm chiếm tới khoảng 70–80% gánh nặng bệnh tật, thì vai trò của tuyến y tế cơ sở càng trở nên then chốt. Nếu không kiểm soát từ sớm tại cộng đồng, hệ thống y tế tuyến trên sẽ luôn trong tình trạng quá tải.
Nhận thức rõ điều đó, xã Liên Bão đã không dừng ở việc triển khai “đủ chương trình”, mà tập trung vào chất lượng thực hiện và thay đổi hành vi người dân – yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài.
Thay đổi hành vi – “chìa khóa” của chăm sóc sức khỏe bền vững
Điểm khác biệt trong cách làm của Liên Bão là không coi truyền thông chỉ là nhiệm vụ tuyên truyền đơn thuần, mà là công cụ để tác động đến hành vi sức khỏe.
Các nội dung như phòng chống dịch bệnh theo mùa, vệ sinh an toàn thực phẩm, dinh dưỡng hợp lý, hạn chế rượu bia, thuốc lá… được truyền tải liên tục qua hệ thống loa truyền thanh, sinh hoạt thôn, hội nghị đoàn thể. Điều quan trọng là cách truyền đạt gần gũi, gắn với đời sống hằng ngày, giúp người dân “hiểu để làm”, không chỉ “nghe để biết”.
Không chỉ dừng lại ở các hoạt động truyền thông đơn thuần, đáp ứng với cách tiếp cận thông tin của người dân, Trạm Y tế xã Liên Bão tích cực truyền thông qua mạng xã hội như zalo, trang fanpage của Trạm y tế để người dân tiếp cận nhanh chóng. Hệ quả tích cực đã dần hình thành: từ những thói quen nhỏ như ăn chín, uống sôi, giữ gìn vệ sinh môi trường, đến việc chủ động rèn luyện thể lực. Các nhóm đi bộ, dưỡng sinh, bóng chuyền hơi xuất hiện ngày càng nhiều, đặc biệt trong nhóm người cao tuổi.
Bà Phạm Thị Quyên, giám đốc Trạm y tế Liên Bão cho biết: “Trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm gia tăng, nếu chỉ dựa vào khám chữa bệnh thì không thể giải quyết triệt để. Chúng tôi xác định phải thay đổi hành vi sức khỏe của người dân. Khi người dân hiểu và tự điều chỉnh lối sống, hiệu quả phòng bệnh sẽ bền vững hơn rất nhiều.”
Quản lý sức khỏe tại cộng đồng: Giảm tải cho tuyến trên từ “gốc”
Không chỉ dừng ở truyền thông, Trạm Y tế xã Liên Bão từng bước thực hiện đúng định hướng của Bộ Y tế về quản lý sức khỏe toàn dân.
Công tác tiêm chủng mở rộng được duy trì với tỷ lệ cao, bảo đảm trẻ em được bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Đây là nền tảng quan trọng giúp địa phương kiểm soát dịch bệnh ngay từ cơ sở.
Khám sàng lọc tiêm chủng tại Trạm Y tế Liên Bão
Đối với bệnh không lây nhiễm, Trạm Y tế đã tiến hành rà soát, lập danh sách và theo dõi người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường… Việc quản lý này không chỉ giúp người bệnh được theo dõi thường xuyên mà còn giảm nguy cơ biến chứng – nguyên nhân chính dẫn đến chi phí điều trị cao và quá tải bệnh viện.
Cán bộ Trạm Y tế xã cho biết thêm: “Chúng tôi đang từng bước quản lý hồ sơ sức khỏe người dân. Khi có dữ liệu, việc theo dõi, tư vấn và can thiệp sớm sẽ chủ động hơn. Mục tiêu là người dân được chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi sinh sống, hạn chế phải chuyển tuyến không cần thiết.”
Các đợt khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cũng được tổ chức, góp phần phát hiện sớm bệnh tật – yếu tố quyết định trong điều trị hiệu quả.
Vai trò của chính quyền: Điều kiện để y tế cơ sở phát huy hiệu quả
Một thực tế cho thấy, ở đâu chính quyền quan tâm đúng mức, ở đó y tế cơ sở hoạt động hiệu quả. Tại Liên Bão, công tác chăm sóc sức khỏe không bị “khoán trắng” cho ngành y tế mà được xác định là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị.
Đại diện lãnh đạo xã Liên Bão ông Nguyễn Hữu Ba, Phó chủ tịch thường trực nhấn mạnh: “Chăm sóc sức khỏe Nhân dân là nền tảng của phát triển. Chính quyền địa phương luôn đồng hành cùng ngành y tế trong triển khai các hoạt động, từ tuyên truyền đến tổ chức khám, chăm sóc sức khỏe. Quan trọng hơn là tạo sự chuyển biến về nhận thức để người dân chủ động bảo vệ sức khỏe của mình.”
Chính sự vào cuộc đồng bộ này đã tạo nên tính bền vững trong các hoạt động y tế, tránh tình trạng làm theo phong trào, hình thức.
Người dân – chủ thể trung tâm của hệ thống y tế
Nếu trước đây người dân thường có tâm lý “có bệnh mới đi khám”, thì nay nhận thức đó đã dần thay đổi.
Bà Nguyễn Thị Hiền, thôn Kiều, xã Liên Bão chia sẻ: “Trước đây chúng tôi ít quan tâm đến việc khám sức khỏe định kỳ, nhưng giờ được tuyên truyền nhiều nên ý thức thay đổi rõ rệt. Tôi tham gia tập thể dục buổi sáng, đi kiểm tra sức khỏe thường xuyên. Khi cần tư vấn, Trạm Y tế xã rất thuận tiện, gần gũi.”
Hoạt động khám chữa bệnh y học cổ truyền tại trạm
Sự thay đổi từ chính người dân là minh chứng rõ ràng nhất cho hiệu quả của công tác y tế cơ sở. Khi mỗi cá nhân chủ động chăm sóc sức khỏe, hệ thống y tế sẽ chuyển từ bị động sang chủ động – đúng với tinh thần “lấy dự phòng làm chính”.
Hướng đi bền vững: Củng cố “gác cổng” để giảm áp lực hệ thống
Thực tiễn tại Liên Bão cho thấy, khi y tế cơ sở được củng cố đúng hướng – từ truyền thông, quản lý sức khỏe đến sự vào cuộc của chính quyền – thì hiệu quả mang lại không chỉ dừng ở cấp xã mà còn tác động đến toàn hệ thống.
Giảm số ca bệnh nặng, hạn chế chuyển tuyến không cần thiết, nâng cao chất lượng sống của người dân – đó chính là những “kết quả thầm lặng” nhưng có ý nghĩa lâu dài.
Trong bối cảnh ngành y tế đang tiếp tục thực hiện các chủ trương lớn về củng cố y tế cơ sở, mô hình tại Liên Bão là minh chứng cho một cách làm đúng: lấy người dân làm trung tâm, lấy phòng bệnh làm trọng tâm, lấy cơ sở làm nền tảng.
Phát huy vai trò “người gác cổng” không phải là khẩu hiệu, mà là quá trình đòi hỏi sự kiên trì, đồng bộ và thực chất. Những kết quả bước đầu tại xã Liên Bão cho thấy, khi chính quyền, ngành y tế và người dân cùng chung nhận thức và hành động, y tế cơ sở hoàn toàn có thể trở thành trụ cột vững chắc trong hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Và từ những thay đổi bắt đầu từ mỗi người dân hôm nay, một cộng đồng khỏe mạnh, phát triển bền vững đang dần được hình thành – đúng với mục tiêu của ngành y tế trong giai đoạn mới.
