Trong bối cảnh công tác phòng chống HIV/AIDS đang đạt được những kết quả nhất định, ngành y tế vừa đưa ra khuyến cáo chính thức về việc xuất hiện sản phẩm giả mạo thuốc điều trị trên thị trường. Cụ thể, Bộ Y tế đã xác định thuốc tiêm YEZTUGO với hoạt chất Lenacapavir là thuốc giả, lưu hành trái phép và chưa được cấp phép đăng ký tại Việt Nam. Sự xuất hiện của loại thuốc này không chỉ gây lũng đoạn thị trường dược phẩm, mà còn trực tiếp đe dọa đến sức khỏe của người bệnh cũng như những nỗ lực duy trì kết quả trong công tác phòng chống HIV/AIDS trong nhiều năm qua.
Các chuyên gia cảnh báo người nhiễm HIV chỉ nên mua thuốc tại 8 bệnh viện đã được Sở Y tế cấp phép
Không chỉ có thuốc tiêm YEZTUGO, thực tế cũng đã nghi nhận một số loại thuốc ARV và PrEP cũng bị các đối tượng xấu làm giả. Có thể kể đến là thuốc PrEP đường uống (TDF/FTC) như Ricovir-em, Tavin-em, hay Tenof-em... Các loại thuốc này thường bị làm giả dưới dạng viên nén có màu sắc, kích thước gần giống hàng thật nhưng không chứa hoạt chất hoặc chứa hoạt chất kém chất lượng. Hay thuốc điều trị ARV (phác đồ bậc 1, bậc 2), cụ thể là các loại thuốc kết hợp liều cố định (như TLD - Tenofovir/Lamivudine/Dolutegravir) do nhu cầu sử dụng hàng ngày rất lớn.
Bên cạnh thuốc giả, một nguy cơ lớn khác là các loại thuốc chưa được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Dù có thể là thuốc thật ở nước ngoài, nhưng khi chưa qua kiểm định của Bộ Y tế Việt Nam. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, các loại thuốc này không đảm bảo điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển trái phép (vận chuyển lậu), làm biến đổi chất lượng thuốc; không có đơn vị chịu trách nhiệm pháp lý nếu xảy ra tai biến y khoa; người dùng có nguy cơ mua phải hàng “trộn” giữa thuốc thật và thuốc giả rất khó phân biệt.
Thuốc tiêm YEZTUGO dự phòng HIV chưa được cấp phép tại Việt Nam
Phân tích sâu hơn về những tác động tiêu cực khi người bệnh sử dụng phải thuốc giả, GS. TS. BS Nguyễn Văn Kính, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết việc dùng thuốc không đảm bảo chất lượng sẽ dẫn đến những hệ lụy khó lường về mặt lâm sàng. Sử dụng thuốc giả trong điều trị HIV không khác gì “giao tính mạng cho tử thần”. Nguy cơ lớn nhất là tình trạng kháng thuốc do hàm lượng hoạt chất trong thuốc giả thường không đạt chuẩn hoặc hoàn toàn không có. Khi nồng độ thuốc trong máu không đủ để ức chế sự nhân lên của virus, HIV sẽ có cơ hội đột biến, khiến các phác đồ điều trị chính thống sau này trở nên kém hiệu quả hoặc vô tác dụng. Bên cạnh đó, các cơ sở sản xuất thuốc giả thường không đảm bảo điều kiện vô trùng và tiêu chuẩn tạp chất, do đó khi đưa thuốc vào cơ thể qua đường tiêm, người bệnh dễ đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng máu, sốc phản vệ hoặc các tổn thương nội tạng cấp tính như suy gan, suy thận do độc tố từ tạp chất lạ.
Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ hệ thống quản lý và điều trị đang vận hành hiệu quả tại địa phương. Tại tỉnh Bắc Ninh, số liệu thống kê cho thấy sự đầu tư bài bản và nỗ lực bền bỉ của ngành y tế trong việc kiểm soát dịch bệnh. Hiện nay, tỉnh đang quản lý 2.839 người nhiễm HIV còn sống trên địa bàn. Với hệ thống 08 cơ sở điều trị HIV/AIDS hoạt động ổn định, tính đến ngày 31/03/2026, các đơn vị này đang chăm sóc và điều trị cho 2.666 bệnh nhân, bao gồm cả 156 trường hợp là người ngoại tỉnh. Đáng chú ý, tỷ lệ người nhiễm HIV còn sống được quản lý và điều trị bằng thuốc ARV tại Bắc Ninh đã đạt mức 92,0%, một con số khẳng định độ bao phủ rộng lớn và sự tin tưởng của người bệnh đối với hệ thống y tế công lập.
Song song với điều trị bằng ARV, các chương trình can thiệp giảm hại và dự phòng cũng ghi nhận những kết quả tích cực. Toàn tỉnh hiện có 13 cơ sở điều trị và 01 cơ sở cấp phát thuốc Methadone, duy trì điều trị cho 1.615 người, trong đó có 384 người bệnh đã được triển khai cấp thuốc nhiều ngày để tạo thuận lợi cho sinh hoạt và công việc. Đối với dịch vụ điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP), tỉnh cũng đã ghi nhận 262 khách hàng sử dụng dịch vụ ít nhất một lần tính đến cuối quý I năm 2026, tập trung chủ yếu ở khu vực Bắc Ninh cũ. Những số liệu này minh chứng cho một hệ sinh thái y tế toàn diện, giúp người bệnh và người có nguy cơ cao được tiếp cận với những giải pháp y khoa an toàn và chính thống.
Ông Nguyễn Hữu Hưng – Phó Giám đốc Sở Y tế Bắc Ninh cho biết, Sở Y tế đã yêu cầu các cơ sở y tế trong việc kê đơn và theo dõi điều trị phải tuân thủ đúng Quyết định số 5968/QĐ-BYT. Bởi chỉ có kê đơn đúng đảm bảo người bệnh sử dụng đúng loại thuốc, đúng liều lượng phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại. Sở Y tế cũng lưu ý việc theo dõi định kì phải được đảm bảo thực hiện. Điều trị HIV/PrEP không chỉ là uống thuốc mà còn cần xét nghiệm định kỳ để kiểm tra chức năng gan, thận và tải lượng virus. Và chỉ có các cơ sở y tế chính thống mới đảm bảo được quy trình này.
Để đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc điều trị và dự phòng HIV, các bác sĩ của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh khuyến cáo, người dân chỉ nhận thuốc tại các cơ sở điều trị HIV/PrEP được cấp phép bao gồm: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh; Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 1 & số 2; Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2 và 5 Bệnh viện Đa khoa Gia Bình, Quế Võ, Tân Yên, Lục Ngạn, Lạng Giang. Tuyệt đối không mua thuốc xách tay qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử không rõ nguồn gốc. Ngoài ra, khi dùng thuốc cần phải kiểm tra kỹ bao bì, số đăng kí, tem nhãn, hạn sử dụng và cảm quan viên thuốc/lọ thuốc. Nếu phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường hoặc các cơ sở kinh doanh nghi vấn, hãy báo ngay cho Sở Y tế hoặc cơ quan chức năng để kịp thời xử lý.
Để bảo vệ những thành quả này trước sự xâm nhập của thuốc giả, các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hiện đang tăng cường mạnh mẽ công tác tuyên truyền và phổ biến thông tin. Việc cảnh báo về thuốc YEZTUGO giả không chỉ nhằm ngăn chặn thiệt hại về kinh tế cho bệnh nhân mà còn hướng tới mục tiêu duy trì tính bền vững của phác đồ điều trị. Ngành y tế khuyến cáo người dân và các nhóm khách hàng sử dụng dịch vụ PrEP tuyệt đối không mua thuốc qua các nguồn trôi nổi hoặc trên không gian mạng. Thay vào đó, bệnh nhân nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và chỉ nhận thuốc tại các đơn vị đã được cấp phép để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe bản thân và ngăn ngừa nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.
