Nhân Thắng là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử và cách mạng, nằm ở khu vực trung tâm huyện Gia Bình (cũ), tỉnh Bắc Ninh. Được hình thành trên cơ sở sáp nhập thị trấn Nhân Thắng, xã Bình Dương và xã Thái Bảo, địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Cùng với những thành tựu đạt được trên các lĩnh vực, công tác dân số và phát triển luôn được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm chỉ đạo, trong đó kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm hướng tới nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững.
Tính đến tháng 5 năm 2026, xã Nhân Thắng có 23.007 nhân khẩu. Với quy mô dân số tương đối lớn, công tác dân số luôn được triển khai đồng bộ, trong đó chú trọng nâng cao nhận thức của người dân về bình đẳng giới và giảm thiểu tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi. Tuy nhiên, những năm trước đây, tỷ số giới tính khi sinh trên địa bàn luôn ở mức cao. Năm 2021, tỷ số giới tính khi sinh đạt 126 trẻ trai trên 100 trẻ gái, cao hơn nhiều so với mức cân bằng tự nhiên. Thực trạng này phản ánh ảnh hưởng của tư tưởng ưa thích con trai, mong muốn có người nối dõi tông đường vẫn còn tồn tại trong một bộ phận người dân. Bên cạnh đó, tâm lý sinh thêm con để “dự phòng” cũng là nguyên nhân khiến tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh diễn biến phức tạp.
Truyền thông về Dân số và Phát triển tại xã Nhân Thắng
Trước thực trạng đó, Đảng ủy, HĐND, UBND xã đã tập trung chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát tỷ số giới tính khi sinh. Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 giai đoạn 2026 - 2030 được ban hành và triển khai sâu rộng tới các ban, ngành, đoàn thể và khu dân cư. Ban Chỉ đạo công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân được kiện toàn, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về dân số.
Xác định truyền thông là giải pháp then chốt, xã Nhân Thắng đã đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, tập trung phổ biến các nội dung về Luật Bình đẳng giới, Luật Hôn nhân và Gia đình, các quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi và những hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh đối với gia đình và xã hội. Hằng năm, địa phương tổ chức khoảng 6 hội nghị truyền thông chuyên đề với sự tham gia của các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, người có uy tín trong cộng đồng và đại diện các tổ chức đoàn thể. Qua đó, nhận thức của người dân về bình đẳng giới và giá trị của trẻ em gái từng bước được nâng lên.
Hiện nay, xã có 15 cộng tác viên dân số phụ trách 41 địa bàn dân cư. Dù số lượng còn mỏng so với quy mô địa bàn, song đội ngũ cộng tác viên luôn phát huy tinh thần trách nhiệm, tích cực bám sát cơ sở, thực hiện phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”. Không chỉ tuyên truyền, vận động, các cộng tác viên còn trực tiếp tư vấn cho những gia đình có nguy cơ lựa chọn giới tính thai nhi, nhất là các cặp vợ chồng sinh con một bề là gái hoặc có tâm lý muốn sinh thêm con trai.
Bên cạnh đó, Trạm Y tế xã phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành, đoàn thể đẩy mạnh hoạt động tư vấn sức khỏe sinh sản, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, tư vấn tiền hôn nhân, kế hoạch hóa gia đình; đồng thời tăng cường tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh cơ sở và các nền tảng mạng xã hội để người dân dễ dàng tiếp cận thông tin về dân số và phát triển.
Chị Nguyễn Thị Lan Anh, thôn Bùng chia sẻ: “Thông qua các buổi tuyên truyền của địa phương, tôi nhận thấy con trai hay con gái đều có vai trò như nhau trong gia đình. Điều quan trọng là các con được chăm sóc, giáo dục tốt và trưởng thành, có ích cho xã hội. Nhiều gia đình trong thôn cũng đã thay đổi suy nghĩ, không còn đặt nặng việc phải sinh con trai như trước đây”.
Cùng chung quan điểm, chị Nguyễn Thị Thu, thôn Thiên Đức cho biết: “Các hoạt động truyền thông đã giúp người dân hiểu rõ hơn về hậu quả của mất cân bằng giới tính khi sinh. Thế hệ trẻ hiện nay có nhận thức tiến bộ hơn về bình đẳng giới, coi việc xây dựng gia đình hạnh phúc và nuôi dạy con tốt là mục tiêu quan trọng nhất”.
Đánh giá về kết quả thực hiện công tác dân số trên địa bàn, ông Nguyễn Xuân Nguyên, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Nhân Thắng cho biết: “Những năm qua, công tác kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền địa phương. Nhờ đẩy mạnh truyền thông, tư vấn trực tiếp và phát huy vai trò của đội ngũ cộng tác viên dân số, nhận thức của người dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Đây là yếu tố quan trọng góp phần từng bước kéo giảm tỷ số giới tính khi sinh trên địa bàn”.
Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, tỷ số giới tính khi sinh của xã đã có những chuyển biến tích cực qua từng năm. Nếu như năm 2021 đạt 126 trẻ trai trên 100 trẻ gái thì năm 2022 giảm xuống còn 112,2 trẻ trai trên 100 trẻ gái; năm 2023 tiếp tục giảm còn 111,7 trẻ trai trên 100 trẻ gái. Năm 2024, do tác động của một số yếu tố khách quan và ảnh hưởng của tư tưởng truyền thống còn tồn tại trong một bộ phận người dân, tỷ số này tăng lên 117,5 trẻ trai trên 100 trẻ gái. Trước diễn biến đó, địa phương đã kịp thời tăng cường các hoạt động truyền thông trực tiếp tại cơ sở, tập trung vào những nhóm đối tượng có nguy cơ cao. Nhờ vậy, đến năm 2025, tỷ số giới tính khi sinh đã giảm xuống còn 114 trẻ trai trên 100 trẻ gái.
Mặc dù vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên, song những kết quả đạt được đã cho thấy sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và nhân dân địa phương trong công tác kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Trong thời gian tới, xã Nhân Thắng tiếp tục đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi, nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ cộng tác viên dân số, tăng cường sự phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể trong triển khai các chương trình dân số và phát triển.
Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ là nhiệm vụ của ngành dân số mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Với quyết tâm chính trị cao cùng sự đồng thuận của nhân dân, xã Nhân Thắng đang từng bước tạo dựng những chuyển biến tích cực, hướng tới mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, góp phần nâng cao chất lượng dân số và xây dựng quê hương ngày càng phát triển bền vững.
