Hành trình phát triển của y tế vùng Kinh Bắc (gồm Bắc Ninh và Bắc Giang) là câu chuyện của sự chuyển mình từ những cơ sở y tế khiêm tốn, thiếu thốn trong thời thực dân — đến một hệ thống y tế tỉnh mạnh, có năng lực chuyên môn, kỹ thuật cao và hướng tới phục vụ nhân dân tại chỗ. Việc sáp nhập Sở Y tế hai tỉnh vào tháng 7/2025 là mốc mới: không chỉ là hợp nhất bộ máy hành chính mà còn là bước chiến lược để nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe cho cư dân toàn tỉnh trong bối cảnh yêu cầu y tế ngày càng cao, mô hình bệnh tật thay đổi và nhu cầu ứng dụng công nghệ y tế tăng nhanh.
Thời kỳ Pháp thuộc và tiền cách mạng (trước 1945):
Ở cả hai địa phương, hệ thống y tế thời kỳ này còn rất sơ khai, phục vụ hạn chế cho nhóm người Pháp và tầng lớp đô thị:
Ở Bắc Giang, đã có nhà thương bản xứ được xây dựng từ năm 1907 tại phủ Lạng Thương (30–50 giường), cùng các cơ sở như nhà hộ sinh, trạm y tế ở Lục Nam, Nhã Nam, trạm xá ở Yên Thế, trại phong, nhà thương điên...
Ở Bắc Ninh, cơ sở y tế giai đoạn này cũng còn rất ít, trang thiết bị nghèo nàn, nhân lực y tế không đáng kể.
Giai đoạn này đặt nền tảng sơ khởi cho hệ thống y tế địa phương về sau, dù cơ sở vật chất và nhân lực còn hạn chế.
Sau Cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống Pháp (1945–1954)
Ngay sau Cách mạng, ngành y tế địa phương được hình thành và nhanh chóng tham gia phục vụ kháng chiến: tổ chức khám chữa bệnh lưu động, thành lập phòng phát thuốc, bệnh viện tỉnh, phòng y tế các huyện. Ở Bắc Giang, Ban quân — dân y được thành lập (1947), nhiều cán bộ y tế tham gia cứu chữa thương bệnh binh ở mặt trận; các chiến dịch tiêm chủng, phòng dịch được triển khai dù điều kiện thuốc men, trang thiết bị rất thiếu thốn.
Những hoạt động này vừa bảo đảm sức khỏe cho nhân dân vừa góp phần trực tiếp vào hiệu quả kháng chiến, hình thành mạng lưới y tế cơ sở đầu tiên.
Hoà bình xây dựng (1954–1965)
Sau Hiệp định Genève, nhiệm vụ chuyển sang xây dựng hệ thống y tế phục vụ dân sinh:
Thành lập trạm y tế, đội chống sốt rét, phòng chống lao-phong, trạm hộ sinh; mở các lớp đào tạo y tá, nữ hộ sinh, y sỹ.
Tuyên truyền vệ sinh phòng dịch, triển khai chương trình tiêm chủng rộng khắp.
Năm 1962, Bắc Giang và Bắc Ninh sáp nhập thành tỉnh Hà Bắc; ngành y tế Hà Bắc tiếp tục kiện toàn tổ chức, mở rộng mạng lưới y tế từ tỉnh xuống cơ sở.
Giai đoạn này đặt nền móng cho y tế dự phòng và chăm sóc bà mẹ — trẻ em ở khu vực.
Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (1965–1975)
Trong giai đoạn ác liệt này, ngành y tế phải linh hoạt: phân tán bệnh viện, sơ tán cơ sở, thành lập tổ đội cấp cứu, tập huấn ngoại khoa, thực hiện điều trị dã chiến. Nhiều bệnh viện huyện được nâng cấp, các khoa mũi nhọnnội, ngoại, sản, chống dịch được củng cố.
Đặc biệt, ngành triển khai phương thức bốn tuyến điều trị (từ y tế cơ sở đến bệnh viện tỉnh) — mô hình tổ chức điều trị từng bước trở thành cấu trúc vận hành sau này. Đồng thời, phong trào “Vệ sinh yêu nước” và các chiến dịch phòng dịch góp phần giảm tải bệnh tật ở cộng đồng.
Giai đoạn xây dựng và đổi mới (1976–1996)
Sau chiến tranh, nhiệm vụ chính là phục hồi và phát triển:
Mở rộng mạng lưới khám chữa bệnh, nâng cao năng lực chuyên môn (phẫu thuật, sản khoa, nhi khoa, chạy thận...), đẩy mạnh phòng bệnh.
Phong trào “Thầy thuốc như mẹ hiền” nâng cao thái độ phục vụ.
Tập trung phát triển dược liệu, sản xuất thuốc phục vụ nội tỉnh, củng cố hệ thống cung ứng thuốc.
Từ 1986, trong bối cảnh Đổi mới, ngành y tế chú trọng đổi mới cơ chế quản lý, chuẩn hóa y tế cơ sở, tăng cường y tế dự phòng và quản lý chất lượng.
Những nỗ lực này chuẩn hóa bộ khung hoạt động, giúp y tế địa phương từng bước đáp ứng yêu cầu chăm sóc cho dân cư ngày càng tăng.
Tái lập tỉnh (1997) và hai thập kỷ đầu phát triển (1997 – ~2016/2017)
Bắc Ninh — chặng đường tăng tốc
Sau khi tái lập tỉnh, Bắc Ninh đẩy mạnh đầu tư y tế toàn diện:
Mạng lưới tổ chức: tăng từ quy mô rất nhỏ lên 35 đơn vị trực thuộc Sở, cùng hệ thống phòng khám, bệnh viện tuyến huyện, trạm y tế xã được nâng cấp.
Nhân lực: tăng mạnh về số lượng và trình độ — theo báo cáo giai đoạn trước (tính đến giữa thập niên 2010s) tổng số cán bộ y tế toàn ngành đạt khoảng 4.435 người, trong đó 970 bác sĩ (có tiến sĩ, thạc sĩ, chuyên khoa cấp I/II).
Cơ sở vật chất & đầu tư: tỉnh huy động vốn để nâng cấp bệnh viện đa khoa tỉnh, Bệnh viện Sản Nhi và nhiều bệnh viện huyện; tổng mức đầu tư cho hạ tầng, trang thiết bị y tế lên tới hơn 2.000 tỉ đồng (giai đoạn đầu thế kỷ 21).
Thành tựu kỹ thuật: các kỹ thuật chuyên sâu, kỹ thuật cao được triển khai tại tuyến tỉnh (can thiệp mạch, phẫu thuật nội soi, chạy thận nhân tạo, chụp MRI/CT, vv.).
Đổi mới ứng dụng CNTT: Bắc Ninh là một trong những tỉnh tiên phong thử nghiệm ứng dụng CNTT vào quản lý tiêm chủng.
Y tế dự phòng & xã hội hoá: tăng cường năng lực phòng chống dịch, quản lý ATTP, triển khai các chương trình dân số — KHHGĐ, chăm sóc bà mẹ — trẻ em.
(Thời điểm tham chiếu: nhiều số liệu trên phản ánh tình hình đến khoảng 2016–2017 theo tư liệu trước đó.)
Bắc Giang — phát triển song hành
Bắc Giang củng cố từ nền tảng lịch sử lâu dài và tiến bộ trong thời hiện đại:
Từ cơ sở y tế nhỏ trong lịch sử, sau tái lập tỉnh (1997), Bắc Giang mở rộng mạng lưới y tế, thành lập nhiều đơn vị chuyên ngành (Bệnh viện Sản Nhi, bệnh viện chuyên khoa, Trung tâm kiểm soát bệnh tật…).
Cải thiện chỉ số y tế: tuổi thọ, tỉ lệ tiêm chủng, giảm tử vong mẹ — trẻ em, kiểm soát dịch bệnh (theo các báo cáo giai đoạn 1997–2016, nhiều bệnh truyền nhiễm được kiểm soát, bệnh phong được loại trừ).
Phát triển nhân lực: tăng số bác sĩ/10.000 dân, nâng tỉ lệ trạm y tế có bác sĩ, phân tuyến kỹ thuật để nâng cao năng lực khám chữa bệnh tại tuyến huyện.
Chính sách & thể chế: Sở Y tế Bắc Giang đã tham mưu, triển khai nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng giai đoạn 2016–2019 (các kế hoạch về quản lý sức khỏe, lập hồ sơ sức khỏe, phân cấp quản lý hành nghề y dược tư nhân, quy định giá dịch vụ không thuộc BHYT, vv.).
Dịch vụ & kỹ thuật: mở rộng phẫu thuật, chẩn đoán hình ảnh, chạy thận nhân tạo, phẫu thuật nội soi; triển khai quản lý ngoại trú cho bệnh mạn tính (tăng huyết áp, đái tháo đường).
(Thời điểm tham chiếu: hầu hết số liệu và chính sách nêu tập trung trong khoảng 1997–2016/2019 theo tư liệu trước đó.)
Giai đoạn 2017–2025: hội nhập, chuyển đổi số và bối cảnh sáp nhập
Trong những năm gần đây, hai tỉnh đều tập trung vào một số hướng chiến lược giống nhau: nâng cao chất lượng dịch vụ chuyên môn, mở rộng kỹ thuật cao tại tuyến tỉnh, củng cố y tế cơ sở, ứng dụng CNTT trong quản lý bệnh viện và tiêm chủng, tăng cường phòng chống dịch, quản lý ATTP, và triển khai các mô hình quản lý bệnh mãn tính tại tuyến xã.
Bước chuyển then chốt: Tháng 7/2025 — theo chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hai Sở Y tế Bắc Ninh và Bắc Giang chính thức sáp nhập; đơn vị hợp nhất lấy tên Sở Y tế tỉnh Bắc Ninh. Đây là sự kiện có ý nghĩa lớn về tổ chức bộ máy, nguồn lực và chiến lược y tế khu vực.
Từ hai dòng chảy lịch sử riêng biệt – Bắc Ninh với truyền thống y tế vững mạnh, hệ thống bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện ngày càng hiện đại; Bắc Giang với những nỗ lực bền bỉ, mở rộng mạng lưới y tế cơ sở đến từng xã phường – nay đã hòa chung trong một nhịp thở, cùng chung một tầm nhìn chiến lược.
Việc sáp nhập không chỉ giúp tăng cường sức mạnh nguồn nhân lực, với hàng nghìn cán bộ y tế có trình độ chuyên môn cao, mà còn mở rộng quy mô hệ thống y tế, tạo điều kiện để phân bổ hợp lý các nguồn lực, cơ sở vật chất, kỹ thuật hiện đại. Người dân từ thành thị đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi của cả hai tỉnh cũ, nay đều được thụ hưởng những dịch vụ y tế chất lượng cao hơn, nhanh chóng và đồng bộ hơn.
Đây cũng là cơ hội để tái cấu trúc hệ thống quản lý ngành y tế, nâng cao hiệu quả điều hành, giảm chồng chéo, tối ưu hóa nguồn lực và hướng tới mục tiêu lớn: xây dựng một nền y tế công bằng – chất lượng – hiện đại – hội nhập.
Sự kiện lịch sử này thể hiện tầm nhìn của Đảng và Nhà nước trong việc sắp xếp bộ máy tinh gọn, đồng thời là lời cam kết mạnh mẽ của đội ngũ cán bộ ngành y: tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được, vượt qua khó khăn thách thức, cùng nhau viết tiếp trang sử mới – nơi Sở Y tế tỉnh Bắc Ninh sau sáp nhập trở thành biểu tượng của sức mạnh đoàn kết, trí tuệ và trách nhiệm vì sức khỏe cộng đồng.
Sở Y tế tỉnh Bắc Ninh sau sáp nhập mang trên mình sứ mệnh mới: không chỉ kế thừa thành quả của hai chặng đường phát triển riêng biệt, mà còn mở ra tầm nhìn rộng lớn hơn – trở thành trung tâm y tế hàng đầu khu vực, góp phần xây dựng vùng Kinh Bắc giàu mạnh, văn minh.
Trong hành trình đó, ngành y tế quyết tâm:
Tiếp tục nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, y tế dự phòng.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý và điều trị.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hội nhập với khu vực và quốc tế.
Giữ vững y đức, lấy người bệnh làm trung tâm, sức khỏe nhân dân là mục tiêu cao nhất.
