Trong dòng chảy rực rỡ của lịch sử cách mạng Việt Nam, đồng chí Hồ Tùng Mậu (tên khai sinh là Hồ Bá Cự) hiện thân như một biểu tượng của ý chí sắt đá và lòng trung thành vô hạn đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Đồng chí Hồ Tùng Mậu sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An - vùng đất địa linh nhân kiệt. Đồng chí mang trong mình dòng máu của những bậc tiền nhân thà hy sinh chứ không chịu làm nô lệ. Cha của đồng chí là cử nhân Hồ Bá Kiện, ông nội là Phó bảng Hồ Bá Ôn, đều là những tấm gương hy sinh vì đại nghĩa dân tộc.
Danh xưng Hồ Tùng Mậu không chỉ gắn liền với những năm tháng hoạt động oanh liệt bên cạnh lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc mà còn tượng trưng cho cốt cách thanh cao, vững vàng như loài Tùng Bách trước mọi bão táp của nhà tù đế quốc và ý chí vươn lên mạnh mẽ vì độc lập, tự do của dân tộc. Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 – 15/6/2026) là dịp để toàn ngành Giáo dục bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, thành kính tri ân nhà lãnh đạo tiền bối kiệt xuất, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
Đồng chí Hồ Tùng Mậu (1896-1951): Sáng tinh thần yêu nước, vững khí tiết người cộng sản
Cuộc đời cách mạng vẻ vang và những cống hiến to lớn của đồng chí Hồ Tùng Mậu trong phong trào giải phóng dân tộc
Cuộc đời của đồng chí Hồ Tùng Mậu là bản hùng ca về sự dấn thân quyết liệt trên con đường đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng nền móng vững chắc cho tổ chức Đảng ta từ những ngày đầu gian khó. Không chỉ thừa hưởng truyền thống gia đình, đồng chí đã hình thành ý chí cách mạng tự giác, chuyển hóa lòng yêu nước thành hành động thực tiễn thông qua việc chủ động tìm kiếm và tiếp cận với lý luận cách mạng tiến bộ, tham gia sáng lập Tâm Tâm Xã vào năm 1923. Bước ngoặt lịch sử diễn ra vào tháng 11/1924, khi đồng chí được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Quảng Châu (Trung Quốc). Từ đây, đồng chí trở thành một trong những hạt nhân đầu tiên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
Đồng chí đã trực tiếp tham gia vào những công việc trọng yếu để chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng. Với vai trò là người giúp việc và thư ký tin cậy của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã trực tiếp tổ chức các lớp huấn luyện chính trị đặc biệt, tham gia biên soạn và phát hành báo Thanh niên - cơ quan ngôn luận truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin về nước. Đặc biệt, vào mùa Xuân năm 1930, đồng chí là một trong những thành viên tích cực tham gia Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần chấm dứt thời kỳ khủng hoảng về đường lối lãnh đạo cách mạng nước nhà.
Bản lĩnh của người chiến sĩ cộng sản Hồ Tùng Mậu được rèn đúc qua 14 năm bị giam cầm trong các nhà tù đế quốc như Hỏa Lò, Kon Tum, Buôn Ma Thuột. Giữa chốn địa ngục trần gian, đồng chí không những không lùi bước mà còn trực tiếp lãnh đạo anh em tù chính trị đấu tranh, biến nhà tù thành trường học cách mạng. Đồng chí luôn là trung tâm của sự đoàn kết, kiên trì bồi dưỡng lý tưởng cho đồng chí, đồng đội, khẳng định một tinh thần lạc quan và niềm tin bất diệt vào thắng lợi của dân tộc.
Đồng chí Hồ Tùng Mậu - nhà lãnh đạo tài năng, tận hiến vì sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bước vào thời kỳ vừa xây dựng chính quyền cách mạng non trẻ, vừa thực hiện công cuộc kháng chiến, kiến quốc, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao nhiều trọng trách quan trọng. Trên mọi cương vị công tác, đồng chí luôn thể hiện vai trò là nhà lãnh đạo hành động, quyết liệt và sâu sát với thực tiễn.
Với tư cách là người phụ trách, kiêm Chính ủy Trường Quân chính ở Nhượng Bạn, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh (1946), đồng chí đã trực tiếp đặt nền móng và dành nhiều tâm sức cho việc đào tạo hàng trăm cán bộ chỉ huy và chính trị viên cấp đại đội, tiểu đoàn cho lực lượng vũ trang, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc. Khi đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Liên khu IV, đồng chí đã quan tâm củng cố, kiện toàn tổ chức Đảng, trực tiếp chỉ đạo xây dựng hậu phương vững chắc, huy động tối đa nguồn lực phục vụ cho tiền tuyến.
Đặc biệt, trên cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên (tháng 12/1949), đồng chí Hồ Tùng Mậu đã trở thành tấm gương sáng về sự liêm chính và công minh. Đồng chí luôn kiên trì nguyên tắc của Đảng, quyết liệt trong đấu tranh xử lý những biểu hiện tiêu cực, tham ô, lãng phí để giữ vững sự trong sạch của bộ máy chính quyền, góp phần xây dựng nền móng hệ thống lý luận và thực tiễn cho công tác thanh tra Việt Nam.
Sự hy sinh anh dũng của đồng chí vào ngày 23/7/1951 khi đang trên đường công tác tại Liên khu IV là một tổn thất vô cùng lớn lao cho cách mạng Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm Trưởng ban Lễ tang và trực tiếp đọc điếu văn tại Lễ truy điệu đồng chí Hồ Tùng Mậu. Trong điếu văn, Người đã ghi nhận đồng chí Hồ Tùng Mậu là tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức của người chiến sĩ cộng sản, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Đồng chí Hồ Tùng Mậu được Đảng và Nhà nước tặng Huân chương Sao vàng và Huân chương Hồ Chí Minh - những huân chương cao quý nhất của nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Đồng chí Hồ Tùng Mậu - tấm gương đạo đức cách mạng và nhân cách cao đẹp
Học tập và làm theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Hồ Tùng Mậu nhất quán thực hành đức tính Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư. Cuộc đời tận hiến và nhân cách cao đẹp của đồng chí là minh chứng sống động nhất cho cốt cách của một người cộng sản chân chính: dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp chung, nhưng vẫn giữ vững nếp sống thanh bạch, giản dị giữa đời thường.
Sự thủy chung và nhân ái của đồng chí đã chiếm trọn tình cảm của đồng bào và bạn bè quốc tế. Đối với nhân dân, đồng chí luôn ân cần, lắng nghe và thấu hiểu. Đối với đồng chí, đồng đội, đồng chí là biểu tượng của lòng bao dung, sự sẻ chia và tinh thần đoàn kết vô sản. Cuộc đời của đồng chí chính là một tấm gương mẫu mực về việc rèn luyện đạo đức cách mạng, là tài sản tinh thần vô giá cho các thế hệ cán bộ, đảng viên noi theo.
Tấm gương đạo đức, cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu - động lực cho sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong giai đoạn mới
Học tập tấm gương đạo đức cách mạng và ý chí sắc son của đồng chí Hồ Tùng Mậu, ngành Giáo dục xác định việc rèn luyện tinh thần tự học, ý chí vượt khó là nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Thực hiện quyết liệt Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về "Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo", toàn ngành tập trung vào các định hướng chiến lược sau:
(1) Đột phá về tư duy học tập và tự rèn luyện: Lấy tấm gương "biến nhà tù thành trường học" của đồng chí Hồ Tùng Mậu làm động lực, ngành Giáo dục thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số, tạo môi trường học tập suốt đời. Chúng ta quyết tâm đào tạo nên những thế hệ học sinh có tư duy sáng tạo, khả năng tự học vững vàng, đủ sức thích ứng với kỷ nguyên số và hội nhập toàn cầu.
(2) Xây dựng đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định sự đột phá: Khắc ghi đức tính liêm chính và tinh thần trách nhiệm cao của đồng chí Hồ Tùng Mậu, ngành Giáo dục tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và nhà giáo vừa tinh thông nghiệp vụ, vừa mẫu mực về đạo đức sư phạm. Mỗi thầy cô giáo phải là người tiên phong trong đổi mới, thực sự là tấm gương sáng về đức độ và tài năng cho học sinh noi theo, xứng đáng với sự kỳ vọng của các bậc tiền bối.
(3) Bồi đắp lòng yêu nước và khát vọng vươn mình của dân tộc: Trên nền tảng truyền thống cách mạng vẻ vang, ngành Giáo dục đẩy mạnh việc giáo dục lý tưởng, lòng tự tôn dân tộc và ý chí tự lực, tự cường cho thế hệ trẻ. Đây là nhiệm vụ then chốt để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, những chủ nhân tương lai có đủ bản lĩnh để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam như tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW đề ra.
Dẫu thời gian đã lùi xa, nhưng tinh thần kiên trung và cốt cách thanh cao của đồng chí Hồ Tùng Mậu vẫn luôn sống mãi trong sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc. Cuộc đời tận hiến cùng nhân cách đạo đức mẫu mực của đồng chí chính là điểm tựa tinh thần vững chắc, tiếp thêm sức mạnh cho công cuộc xây dựng, phát triển đất nước nói chung và sự nghiệp giáo dục nói riêng trên hành trình tiến vào kỷ nguyên mới.
Nhân Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu, toàn thể cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành Giáo dục nguyện đoàn kết một lòng, biến niềm tự hào thành hành động thực tiễn, quyết tâm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ đột phá theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, chung tay kiến tạo một nền giáo dục hiện đại, nhân văn và bền vững. Chúng ta nguyện ra sức thi đua, không ngừng đổi mới và sáng tạo để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với sự hy sinh cao cả và lòng trung thành tuyệt đối của đồng chí Hồ Tùng Mậu - người con ưu tú của dòng họ Hồ làng Quỳnh Đôi, nhà lãnh đạo tiền bối xuất sắc đã dành trọn đời mình vì lý tưởng của Đảng và hạnh phúc của Nhân dân; đồng chí Hồ Tùng Mậu sống mãi trong lòng dân tộc và trong sự nghiệp giáo dục nước nhà!
