Bắc Ninh tổng kết triển khai Dự án “Tăng cường Giáo dục Khoa học tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025”

Cơ sở triển khai dự án

Dự án được triển khai trên cơ sở chủ trương đẩy mạnh giáo dục STEM trong nhà trường của Chính phủ và Bộ GDĐT. Cụ thể, Bộ GDĐT đã ban hành Kế hoạch số 846/KH-BGDĐT (năm 2021) về phối hợp thực hiện dự án “Tăng cường Giáo dục Khoa học tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025”, tiếp nối Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 04/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường năng lực tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 (trong đó có giáo dục STEM). Trên cơ sở Biên bản ghi nhớ ký kết giữa Bộ GDĐT và Kenan Foundation Asia cho giai đoạn 2021-2025, dự án đã mở rộng triển khai tại một số tỉnh, thành phố, kế thừa nền tảng giai đoạn thí điểm với sự hỗ trợ của Tập đoàn Boeing từ năm 2018.

Tại tỉnh Bắc Ninh, Sở GDĐT đã tích cực hưởng ứng chủ trương này. Căn cứ kế hoạch của Bộ GDĐT, Sở GDĐT Bắc Ninh ban hành các văn bản hướng dẫn và chỉ đạo các cơ sở giáo dục trong tỉnh phối hợp thực hiện dự án một cách hiệu quả, đảm bảo đúng tinh thần và mục tiêu đề ra. Lãnh đạo Sở GDĐT cho biết giáo dục STEM nhận được sự quan tâm đặc biệt của tỉnh, coi đây là nội dung trọng tâm để đổi mới giáo dục phổ thông trong những năm tới.

Quy mô triển khai tại Bắc Ninh

Tỉnh Bắc Ninh tham gia dự án từ năm 2023, tập trung ở bậc trung học cơ sở. Có 10 trường THCS đại diện các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh được lựa chọn tham gia làm đơn vị thí điểm. Mỗi trường thành lập một đội ngũ giáo viên cốt cán gồm 60 giáo viên (mỗi trường có 6 giáo viên) thuộc các môn: Toán, Khoa học tự nhiên (Vật lí, Hóa học, Sinh học), Công nghệ và Tin học. Đây đều là những môn học có tiềm năng tích hợp nội dung STEM, giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn.

Thời gian triển khai dự án tại Bắc Ninh kéo dài từ năm 2023 đến năm 2025. Trong giai đoạn này, các hoạt động chính bao gồm: tập huấn, bồi dưỡng giáo viên về giáo dục STEM; xây dựng và thực hiện các bài học STEM tại các trường; tổ chức các hoạt động ngoại khóa như câu lạc bộ STEM, cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật và phối hợp tổ chức Hội trại Sáng tạo STEM cấp tỉnh. Sở GDĐT đóng vai trò điều phối chung, đảm bảo các trường thực hiện đúng kế hoạch và thường xuyên giám sát, đánh giá kết quả triển khai.

Kết quả đạt được

Đại biểu tham quan mô hình STEM của học sinh tại lễ tổng kết dự án giáo dục khoa học (STEM) giai đoạn 2021-2025

Sau 3 năm thực hiện, dự án tại Bắc Ninh đã thu được nhiều kết quả nổi bật, góp phần đổi mới thực chất hoạt động dạy và học trong nhà trường. Trước hết, về phát triển đội ngũ giáo viên, 60 giáo viên của 10 trường tham gia dự án đã được tập huấn chuyên sâu qua các khóa đào tạo và sinh hoạt chuyên môn. Thông qua các khóa tập huấn với sự hướng dẫn của giảng viên nguồn là các chuyên gia hàng đầu từ Vụ Giáo dục Phổ thông - Bộ GDĐT, Viện Khoa học Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Thủ Đô,… và chuyên gia quốc tế từ Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan, các thầy cô đã nâng cao năng lực thiết kế bài giảng tích hợp theo định hướng STEM và đổi mới tư duy sư phạm. Trong năm 2023, nhiều giáo viên còn bỡ ngỡ với phương pháp dạy học STEM thì đến năm 2025, 100% giáo viên tham gia dự án đã có thể chủ động xây dựng kế hoạch bài dạy STEM cho môn học được phân công. Tỉ lệ giáo viên tự đánh giá “tự tin” khi triển khai bài học STEM trên lớp tăng mạnh qua từng năm (từ khoảng 30% sau tập huấn đầu tiên lên trên 90% vào cuối năm 2025, theo báo cáo dự án). Đồng thời, hiểu biết về quy trình tổ chức hoạt động STEM của đội ngũ giáo viên cũng được cải thiện rõ rệt. Nhiều thầy cô chia sẻ dự án đã giúp họ chuyển từ dạy học truyền thống sang dạy học lấy học sinh làm trung tâm, tạo không khí lớp học sôi nổi, tích cực, qua đó giúp hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh.

Cùng với bồi dưỡng giáo viên, dự án đã mang lại lợi ích thiết thực cho học sinh. Toàn tỉnh có hơn 10.000 học sinh THCS được tiếp cận các bài học STEM tích hợp và hoạt động học tập qua dự án trong khuôn khổ dự án. Các em học sinh tại 10 trường tham gia đã được trực tiếp trải nghiệm những giờ học STEM gắn với thực tiễn, qua đó rèn luyện các kỹ năng của công dân thế kỷ 21. Theo đánh giá, học sinh hình thành nền tảng kỹ năng 4C (Critical Thinking - Tư duy phản biện, Creativity - Sáng tạo, Communication - Giao tiếp, Collaboration - Hợp tác) một cách tự nhiên hơn thông qua hoạt động STEM, đồng thời nuôi dưỡng niềm đam mê nghiên cứu khoa học và ứng dụng kiến thức vào cuộc sống. Không khí học tập ở các trường thí điểm trở nên sôi nổi, học sinh chủ động và hứng thú hơn với các môn học, kết quả đánh giá năng lực của học sinh cũng có xu hướng tăng lên qua từng năm. Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy giáo dục STEM đã góp phần tạo dựng thói quen tự học và học tập suốt đời cho thế hệ trẻ.

Về học liệu và sản phẩm sư phạm, dự án đã xây dựng và chuyển giao thành công nhiều tài liệu, mô hình phục vụ dạy học STEM. Tiêu biểu là cuốn “Hướng dẫn xây dựng Kế hoạch bài dạy STEM dành cho giáo viên THCS” gồm 13 kế hoạch bài dạy mẫu, được Bộ GDĐT thẩm định, phê duyệt sử dụng trên phạm vi toàn quốc. Tài liệu này là nguồn tham khảo quý giá giúp giáo viên cả nước - trong đó có Bắc Ninh - thiết kế bài giảng STEM một cách bài bản, thống nhất. Ngoài ra, trong quá trình tập huấn, các giáo viên của tỉnh cũng đã tự xây dựng hàng chục kế hoạch bài dạy STEM cho từng môn học cụ thể, phù hợp với bối cảnh địa phương. Nhiều giờ học STEM minh họa đã được tổ chức thành công tại các trường, sau đó được chia sẻ trong các buổi sinh hoạt chuyên môn để nhân rộng kinh nghiệm. Trên phạm vi toàn dự án, đã có tổng cộng 37 buổi sinh hoạt chuyên môn trực tiếp được tổ chức, tương đương 1.102 giờ trao đổi chuyên môn - trong đó các thầy cô giáo của Bắc Ninh tích cực tham gia và đóng góp sáng kiến. Đây chính là diễn đàn để giáo viên học hỏi lẫn nhau, hoàn thiện kỹ năng dạy học mới.

Học sinh tỉnh Bắc Ninh hào hứng tham gia Hội trại Sáng tạo STEM 2023 - sự kiện lần đầu được tổ chức tại Bắc Ninh, thu hút 300 học sinh của 10 trường THCS trên địa bàn tỉnh

Song song với hoạt động trong lớp học, dự án còn tạo ra sân chơi khoa học bổ ích cho học sinh thông qua các hội trại và cuộc thi STEM. Tại Bắc Ninh, Sở GDĐT đã phối hợp với Kenan tổ chức thành công Hội trại Sáng tạo STEM năm 2023 - lần đầu tiên sự kiện này được tổ chức ngoài Hà Nội. Hội trại diễn ra vào tháng 11/2023 tại Thành phố Từ Sơn (cũ) với sự tham gia của 300 học sinh đến từ 10 trường THCS trong tỉnh. Trong khuôn khổ hội trại, học sinh được trải nghiệm nhiều hoạt động khoa học, kỹ thuật thú vị, như “thiết kế mũ bảo hiểm an toàn” và “bảo vệ mô hình tế bào”. Các em làm việc theo nhóm để thiết kế, chế tạo sản phẩm và thuyết trình bảo vệ ý tưởng trước ban giám khảo, qua đó rèn luyện kỹ năng sáng tạo, hợp tác, giao tiếp và tư duy phản biện. Hội trại đã thực sự trở thành “sân chơi trí tuệ” bổ ích giúp khơi dậy niềm yêu thích khoa học, kỹ thuật ở học sinh, đúng như mục tiêu mà dự án đề ra. Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm sáng tạo của học sinh Bắc Ninh đã được hình thành từ các giờ học STEM và được trưng bày tại hội trại. Tiêu biểu, dự án “Thiệp nảy mầm” tái chế giấy bỏ đi của học sinh Trường THCS Tiền An đã gây ấn tượng mạnh, giành giải Nhì tại cuộc thi sáng tạo trong khuôn khổ Hội trại STEM 2023. Những sản phẩm như vậy không chỉ thể hiện sự sáng tạo của học sinh mà còn cho thấy hiệu quả của giáo dục STEM trong việc gắn học với hành, khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Trong 5 năm triển khai trên cả nước, dự án “Tăng cường Giáo dục Khoa học tại Việt Nam” đã tổ chức 6 Hội trại Sáng tạo STEM thường niên, thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia. Riêng đoàn học sinh Bắc Ninh đã tích cực tham dự các hội trại toàn quốc và đạt thành tích đáng khích lệ. Thông qua những sân chơi mang tầm cỡ quốc gia này, học sinh và giáo viên Bắc Ninh có cơ hội giao lưu, học hỏi kinh nghiệm với các đơn vị bạn, đồng thời quảng bá hình ảnh một thế hệ học sinh năng động, sáng tạo của tỉnh trong lĩnh vực STEM.

Tác động lan tỏa và nâng cao vai trò của Sở GDĐT

Dự án không chỉ mang lại kết quả trực tiếp cho các trường tham gia, mà còn tạo tác động lan tỏa tích cực đến toàn ngành giáo dục tỉnh Bắc Ninh. Trước hết, Sở GDĐT đã tổ chức nhiều hội thảo, toạ đàm chia sẻ kinh nghiệm triển khai giáo dục STEM, thu hút sự tham gia của cán bộ quản lý và giáo viên ngoài dự án. Qua các hội thảo này, mô hình bài học STEM, phương pháp dạy học qua dự án và các sáng kiến đổi mới được phổ biến rộng rãi, giúp nhiều trường khác trên địa bàn tỉnh bước đầu áp dụng. Sở GDĐT cũng khuyến khích các phòng GDĐT (trước đây) tổ chức các chuyên đề cấp địa phương về giáo dục STEM để lan tỏa hiệu ứng tích cực. Có thể nói, dự án đã góp phần hình thành phong trào dạy học STEM sôi nổi trong các nhà trường, tránh được tình trạng triển khai STEM một cách hình thức, phong trào mà thiếu chiều sâu.

Đặc biệt, một mạng lưới giáo viên cốt cán về STEM đang dần được hình thành tại Bắc Ninh. 60 giáo viên được đào tạo qua dự án chính là lực lượng nòng cốt ban đầu. Sở GDĐT định hướng thành lập Tổ giáo viên cốt cán STEM cấp tỉnh, tập hợp những giáo viên đã tham gia dự án và các giáo viên tích cực từ các trường khác. Tổ nòng cốt này sẽ đóng vai trò “hạt nhân lan tỏa” phương pháp dạy học mới trong toàn tỉnh - tương tự như hơn 1.500 giáo viên nòng cốt đã được hình thành tại các địa phương khác trên cả nước thông qua dự án. Các giáo viên cốt cán sẽ tiếp tục hỗ trợ, dẫn dắt đồng nghiệp trong việc xây dựng và triển khai bài học STEM, góp phần bảo đảm tính bền vững của kết quả dự án sau khi dự án kết thúc.

Song song đó, Sở GDĐT đã tham mưu cho UBND tỉnh về đầu tư cơ sở vật chất, tạo nền tảng lâu dài cho giáo dục STEM. Theo đồng chí Bạch Đăng Khoa - Phó Giám đốc Sở GDĐT, tỉnh Bắc Ninh rất quan tâm và đã phê duyệt kế hoạch trang bị phòng học STEM cho hệ thống trường học các cấp. Cụ thể, hơn 1.000 cơ sở giáo dục (từ mầm non, tiểu học đến THCS, THPT) trên địa bàn tỉnh sẽ được trang bị mỗi trường một phòng học STEM Lab với các thiết bị cơ bản cần thiết. Cùng với đó, tỉnh đầu tư các bộ thiết bị thí nghiệm STEM lưu động để học sinh ở mọi vùng miền đều có cơ hội thực hành các chủ đề STEM theo đúng định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Những bước đi này thể hiện cam kết mạnh mẽ của địa phương trong việc xã hội hóa giáo dục, huy động nguồn lực phát triển giáo dục STEM một cách đồng bộ, hiện đại và bền vững, đồng thời tạo cơ hội tiếp cận bình đẳng cho mọi học sinh, kể cả ở khu vực nông thôn, miền núi.

Phát biểu tại lễ tổng kết dự án ngày 16/01/2026, đại diện lãnh đạo Sở GDĐT Bắc Ninh khẳng định quyết tâm tiếp tục duy trì và nhân rộng các kết quả đã đạt được. Đồng chí Bạch Đăng Khoa - Phó Giám đốc Sở GDĐT tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh: “Ngoài chương trình của dự án đã kết thúc, Sở GDĐT sẽ chỉ đạo Phòng Giáo dục Trung học cùng với 10 nhà trường thụ hưởng dự án, với các giáo viên đã được tập huấn có kiến thức rất tốt về STEM. Tỉnh Bắc Ninh sẽ tiếp tục thực hiện giai đoạn sau dự án cùng các thầy cô, với những chuyên đề bồi dưỡng, thực hành giáo dục STEM. Đặc biệt sẽ nghiên cứu triển khai tài liệu của dự án để lan tỏa trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh…”. Lời khẳng định này một lần nữa cho thấy vai trò chủ động của Sở GDĐT trong việc kế thừa thành quả dự án và dẫn dắt phong trào đổi mới giáo dục của tỉnh.

Đồng chí Bạch Đăng Khoa phát biểu tại buổi lễ tổng kết dự án

Định hướng trong thời gian tới

Từ nền tảng kết quả của dự án giai đoạn 2021-2025, ngành giáo dục Bắc Ninh đã sẵn sàng bước vào giai đoạn mới với tầm nhìn dài hạn về STEM/STEAM. Nhằm hiện thực hoá các nhiệm vụ trong Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GDĐT, Sở GDĐT đã tham mưu Đề án “Phát triển giáo dục STEM/STEAM trong các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2025-2030, định hướng đến 2035” đã được UBND tỉnh phê duyệt (theo Quyết định số 388/QĐ-UBND ngày 31/10/2025). Đề án này đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% các trường tiểu học và trung học trên địa bàn tỉnh triển khai giáo dục STEM/STEAM dưới các hình thức phong phú như bài học tích hợp, hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ…. Tỉnh Bắc Ninh phấn đấu hoàn thiện khung chương trình và tài liệu hướng dẫn về STEM cho từng cấp học, đồng thời trang bị phòng học STEM/STEAM Lab đạt chuẩn cho toàn bộ các trường học trước năm 2030. Đội ngũ giáo viên sẽ tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng để ít nhất 80% giáo viên trung học đủ năng lực quản lý và vận hành hiệu quả các phòng STEM/STEAM Lab.

Để thực hiện thành công những mục tiêu đó, Sở GDĐT Bắc Ninh xác định một số định hướng trọng tâm. Trước hết là tiếp tục nhân rộng mô hình giáo dục STEM ra tất cả các trường, không chỉ giới hạn ở 10 trường thí điểm ban đầu. Những bài học kinh nghiệm từ dự án sẽ được tích hợp vào kế hoạch giáo dục của từng đơn vị trường học. Sở GDĐT sẽ định hướng mỗi xã, phường lựa chọn và xây dựng mô hình điểm về STEM tại ít nhất một trường trong năm học tới, sau đó dần dần mở rộng. Cùng với đó, công tác bồi dưỡng đội ngũ vẫn được đặt lên hàng đầu: tỉnh sẽ tổ chức các khóa tập huấn thường xuyên, các cuộc thi thiết kế bài dạy STEM, khuyến khích giáo viên tự học và tham gia các cộng đồng giáo viên STEM để nâng cao chuyên môn. Tổ giáo viên cốt cán STEM của tỉnh sẽ được chính thức thành lập và duy trì sinh hoạt định kỳ, đóng vai trò lực lượng tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật cho các trường khi triển khai hoạt động mới.

Mặt khác, Bắc Ninh chú trọng xây dựng hệ sinh thái giáo dục STEM bền vững, kết nối chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp, đại học và viện nghiên cứu. Sở GDĐT sẽ thúc đẩy hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ trên địa bàn tỉnh (như Samsung, Canon, Foxconn,…) để hỗ trợ trang thiết bị, học liệu và cùng tổ chức các sân chơi STEM cho học sinh. Đồng thời, Sở GDĐT tăng cường liên kết với các trường đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu (đặc biệt trong lĩnh vực sư phạm và kỹ thuật) nhằm huy động chuyên gia, giảng viên hỗ trợ tập huấn giáo viên và định hướng nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cho học sinh phổ thông. Mô hình “ba nhà” - Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp sẽ tạo thành một mạng lưới hợp tác, giúp học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm thực tiễn và định hướng nghề nghiệp trong các lĩnh vực khoa học công nghệ mũi nhọn.

Cuối cùng, công tác truyền thông và chính sách sẽ được đẩy mạnh để giáo dục STEM thực sự bền vững và sâu rộng trong toàn xã hội. Sở GDĐT phối hợp với các cơ quan truyền thông của tỉnh để tuyên truyền về những điển hình tiên tiến, những sản phẩm STEM độc đáo của học sinh, từ đó nâng cao nhận thức của phụ huynh và cộng đồng về lợi ích của giáo dục STEM. Các cơ chế khuyến khích, khen thưởng giáo viên và học sinh tích cực trong hoạt động STEM cũng sẽ được nghiên cứu ban hành, tạo động lực thúc đẩy phong trào. Bắc Ninh đặt mục tiêu trở thành một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về triển khai giáo dục STEM/STEAM vào năm 2030, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và công nghệ cao của tỉnh trong tương lai. Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính quyền và ngành giáo dục, cùng nền tảng vững chắc từ dự án “Tăng cường Giáo dục Khoa học giai đoạn 2021-2025”, giáo dục STEM tại Bắc Ninh hứa hẹn sẽ tiếp tục gặt hái những thành quả to lớn, đóng góp tích cực vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện GDĐT.