Trong sản khoa, kiểm soát nhiễm khuẩn sau mổ (NKVM) luôn là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo an toàn cho sản phụ và trẻ sơ sinh. Trước đây, quan niệm "dùng kháng sinh càng lâu càng an tâm" đã dẫn đến tình trạng lạm dụng kháng sinh điều trị sau mổ lấy thai một cách tràn lan. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu mới nhất tính đến tháng 3/2026, việc lạm dụng này không những không làm giảm tỷ lệ nhiễm trùng mà còn làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh ($AMR$) – một vấn đề nhức nhối toàn cầu.
Tại Bắc Ninh, đặc biệt là tại Bệnh viện Sản – Nhi Bắc Ninh số 2, việc chuyển đổi từ kháng sinh điều trị sang kháng sinh dự phòng (KSDP) đã trở thành một bước đột phá trong quy trình chuyên môn, mang lại hiệu quả kép về cả y tế và kinh tế.
Việc áp dụng KSDP tại các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh được thực hiện nghiêm ngặt dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế:
Quyết định số 708/QĐ-BYT (2015): Hướng dẫn sử dụng kháng sinh, nhấn mạnh nguyên tắc sử dụng KSDP đúng thời điểm, đúng liều và hạn chế kéo dài không cần thiết.
Quyết định số 3671/QĐ-BYT (2012): Quy định về phòng ngừa nhiễm khuẩn vết mổ, xác lập KSDP là tiêu chuẩn vàng trong phẫu thuật sạch và sạch - nhiễm.
Thông tư 30/2023/TT-BYT: Quy định về danh mục thuốc và hướng dẫn thanh toán BHYT, hỗ trợ tối đa cho việc áp dụng các phác đồ KSDP tiên tiến nhất hiện nay.
Theo báo cáo tổng kết ngành y tế tỉnh Bắc Ninh năm 2025, tỷ lệ mổ lấy thai tại khu vực thành thị chiếm khoảng 40-45% tổng số ca sinh. Nếu áp dụng kháng sinh điều trị (dùng từ 5-7 ngày sau mổ) cho tất cả các ca này, áp lực lên hệ thống tiêu hóa của sản phụ và nguy cơ kháng thuốc là rất lớn.
Tổ chức Y tế Thế giới ($WHO$) và thực tế tại các bệnh viện tuyến đầu ở Việt Nam cảnh báo: có tới 30–50% việc sử dụng kháng sinh trong bệnh viện hiện nay là chưa hợp lý. Sản phụ sau mổ nếu dùng kháng sinh kéo dài thường gặp các tác dụng phụ:
Rối loạn hệ vi sinh đường ruột (gây táo bón hoặc tiêu chảy).
Mệt mỏi, ảnh hưởng đến chất lượng sữa mẹ.
Gia tăng chi phí nằm viện lên gấp 1.5 - 2 lần so với ca thông thường.
Ca mổ lấy thai sử dụng phương pháp kháng sinh dự phòng tại Bệnh Viện Sản Nhi Bắc Ninh số 2
Cơ chế của NKVM là vi khuẩn xâm nhập ngay tại thời điểm rạch da. Do đó, mục tiêu của KSDP là đạt nồng độ kháng sinh tối đa trong mô tại thời điểm phẫu thuật.
Tại Bệnh viện Sản – Nhi Bắc Ninh số 2, phác đồ được chuẩn hóa như sau:
Thời điểm vàng: Tiêm một mũi duy nhất trước khi rạch da từ 30–60 phút.
Lựa chọn thuốc:
Cefazolin: Liều 2g (nếu sản phụ < 120kg) hoặc 3g (nếu sản phụ > 120kg). Đây là kháng sinh nhóm Cephalosporin thế hệ 1, có phổ kháng khuẩn hẹp nhưng hiệu quả cực cao đối với vi khuẩn trên da.
Phối hợp Azithromycin: Áp dụng cho các trường hợp nguy cơ cao như ối vỡ lâu (> 6 giờ), chuyển dạ kéo dài.
Thay thế khi dị ứng: Sử dụng Clindamycin phối hợp Gentamicin hoặc Vancomycin tùy theo tình trạng lâm sàng cụ thể.
Sau hơn một năm đẩy mạnh triển khai đồng bộ, Bệnh viện Sản – Nhi Bắc Ninh số 2 ghi nhận những số liệu thực chứng đầy thuyết phục:
Tỷ lệ NKVM: Duy trì ổn định ở mức cực thấp, chỉ từ 1.2% – 1.8%, tương đương với các tiêu chuẩn y khoa quốc tế.
Lượng kháng sinh tiêu thụ: Giảm đến 65% - 70% so với giai đoạn sử dụng kháng sinh điều trị thường quy.
Thời gian phục hồi: Sản phụ có thể vận động sớm sau 24 giờ, hệ tiêu hóa ổn định, giảm tỷ lệ liệt ruột cơ năng sau mổ.
Lợi ích cho trẻ sơ sinh: Giảm thiểu lượng kháng sinh đi vào sữa mẹ, giúp trẻ ổn định hệ miễn dịch non nớt ngay từ những ngày đầu đời.
Áp dụng KSDP không chỉ là câu chuyện chuyên môn mà còn là bài toán kinh tế cho gia đình sản phụ và Quỹ Bảo hiểm Y tế:
Tiết kiệm chi phí: Một liệu trình kháng sinh điều trị trung bình tốn kém hơn so với KSDP từ 1 đến 2 triệu đồng/ca mổ. Với hàng nghìn ca mỗi năm tại Bắc Ninh, số tiền tiết kiệm được là vô cùng lớn.
Rút ngắn thời gian nằm viện: Sản phụ áp dụng KSDP thường xuất viện sau 3-4 ngày, thay vì 5-7 ngày như trước đây, giúp giảm tình trạng quá tải bệnh viện.
Dù hiệu quả rõ rệt, nhưng việc triển khai KSDP rộng rãi vẫn gặp những khó khăn nhất định về mặt tâm lý của người dân. Nhiều gia đình vẫn lo lắng rằng "không tiêm kháng sinh sau mổ thì vết mổ không lành".
Vì vậy, trong giai đoạn 2026-2030, ngành y tế Bắc Ninh xác định các nhiệm vụ trọng tâm:
Tăng cường truyền thông: Giúp sản phụ hiểu rõ KSDP là phương pháp khoa học nhất hiện nay.
Giám sát chặt chẽ: Sử dụng các phần mềm quản lý đơn thuốc để kiểm soát việc kê đơn kháng sinh, đảm bảo 100% ca mổ lấy thai không biến chứng được áp dụng KSDP.
Tập huấn liên tục: Cập nhật các chủng vi khuẩn kháng thuốc tại địa phương để điều chỉnh phác đồ KSDP phù hợp theo từng giai đoạn.
Sử dụng kháng sinh dự phòng trong mổ lấy thai tại Bắc Ninh là một minh chứng cho sự dịch chuyển từ tư duy y tế truyền thống sang y học dựa trên bằng chứng ($Evidence-based Medicine$). Với tinh thần "Sử dụng đúng thuốc – đúng liều – đúng thời điểm", chúng tôi cam kết mang đến sự an toàn tối đa cho sản phụ, đồng thời bảo vệ nguồn tài nguyên kháng sinh cho thế hệ mai sau.
Sự thành công của phương pháp này không chỉ nằm ở những con số tỷ lệ nhiễm khuẩn thấp, mà chính là những nụ cười rạng rỡ của người mẹ sớm được ôm con vào lòng mà không bị ảnh hưởng bởi những mũi tiêm truyền kéo dài.
